Изге Язма: I Патшалар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:15:27.764741+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. I Патшалар
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

I Патшалар

Патшалар (беренче китап)

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

1

Элкана гаиләсе Шилоһ каласында

1^1Таулы Эфраим өлкәсендәге Раматаим-Сопим шәһәрендә Элкана исемле бер кеше яши иде. Әлеге эфрати Элкана – Ерухам углы, Ерухам – Элиһу, Элиһу – Тоху, ә Тоху исә Суф углы иде. 2Элкананың Хөннә һәм Пениннә исемле ике хатыны бар иде. Пениннәнең балалары булып, Хөннәнең исә балалары юк иде. 3Һәр елның тиешле көннәрендә Күкләр Хуҗасы Раббыга сәҗдә кылып корбан чалыр өчен, Элкана үз шәһәреннән Шилоһка бара торган иде; Шилоһта Раббы руханилары вазифасын Элинең ике углы – Хөпни белән Пинхәс башкара иде+. 4-5Корбан чала торган көнне Элкана үзенең хатыны Пениннәгә, аның барча ул-кызларына үз өлешләрен, Хөннәгә исә, гәрчә Раббы аның карынын кысыр кылса да, үзенә бер аерым өлеш бирә, чөнки Элкана аны яратарак төшә иде+. 6Раббы Хөннәне ана булу бәхетеннән мәхрүм иткәнгә күрә, Пениннә, көндәшенең кәефен бозып, аны гел рәнҗетеп тора иде. 7Елның-елында, Раббы йортына барган саен, әнә шундый хәл кабатлана иде: Пениннә көндәше Хөннәнең кәефен боза да, тегесе күз яшьләре түгә-түгә тәмам тамактан яза иде. 8Шулай бервакыт ире Элкана аңа:

– Хөннә! Нигә елыйсың син, ник тамагыңа ашамыйсың, нидән йөрәгең сыкрый синең? Синең өчен ун угылдан да яхшырак түгелмени мин?! – диде+.

Хөннәнең догасы

9Беркөнне, Шилоһта ашап-эчкәннән соң, Хөннә утырган урыныннан торып китте. Рухани Эли бу вакытны Раббы йортының ишек төбендәге утыргычта утыра иде+. 10-11Күңелен кайгы баскан Хөннә, ачы күз яшьләрен түгә-түгә Раббыга дога кылып, нәзерен әйтте:

– И Күкләр Хуҗасы Раббы! – диде ул. – Колыңның өзгәләнүенә күз салсаң иде дә, шул колыңны онытмыйча исеңә төшереп, аңа ир җенесеннән бер бала насыйп итсәң иде! Мин аны, башындагы чәченә пәке дә тидертмичә[*], гомерлеккә Раббыга тапшырыр идем!+

12Хөннә Раббыга озаклап дога кылды; Эли исә, хатынның иреннәреннән күзен алмыйча, аңа карап торуында булды. 13Күңеленнән генә дога кылганга, Хөннәнең иреннәре кыймылдый, ә тавыш-тыны ишетелми иде; шул сәбәпле Элигә ул исерек хатын кебек күренде.

14– Күпме исереп йөрергә мөмкин? Эчкән шәрабыңнан айны инде! – дип дәште аңа Эли.

15– Юк, әфәндем, – дип җавап бирде Хөннә, – җаны әрнегән бер хатын мин; шәраб та, сыра да эчмәдем, Раббым каршында күңел бушатуым гына. 16Колыңны азгын хатынга санама, авыр кайгымны һәм олы хәсрәтемне белдерүем бу.

17– Юлың имин булсын, – диде аңа Эли. – Исраил Алласы синең гозереңне үтәр, сораганыңны бирер.

18– Синең күңелеңә мин колың хуш килсәм иде! – дип, Хөннә үз юлы белән китеп барды; шуннан тамагына да ашый башлады; аның йөзе инде әүвәлгечә кайгылы түгел иде+. 19Икенче көнне алар, таңнан торып, Раббыга баш игәннән соң, Рамаһка юл алдылар һәм шул көнне үк өйләренә кайтып җиттеләр.

Шемуилнең тууы һәм Раббыга багышлануы

Хатыны Хөннә белән Элкана якынлык кылды, һәм Раббы Хөннәне исенә төшерде. 20Беркадәр вакыт үткәннән соң, Хөннә авырга калды һәм ир бала тапты, «Мин аны Раббыдан сорап алдым» дип, ул аңа Шемуил[*] дип исем кушты.

21Көннәрдән беркөнне Элкана һәр елдагыча, Раббыга багышлап корбан китерү йоласын һәм әйткән нәзерләрен үтәү өчен, гаиләсе белән бергә тагын Шилоһка китте. 22Хатыны Хөннә исә бармады.

– Бала күкрәктән аерылгач, мин аны Раббы хозурына үзем илтермен, һәм ул бөтенләйгә шунда калыр, – диде ул иренә.

23– Үзең теләгәнчә эшлә, – диде аңа ире Элкана, – бала күкрәктән аерылганчы, өйдә кал, һәм Раббы Үзенең сүзен[*] тормышка ашырсын!

Углы күкрәктән аерылганчы, Хөннә, өйдә калып, баланы бакты.

24Бала имүдән туктаганнан соң, Хөннә, углын ияртеп, үзе белән өч яшьлек бозау[*], бер эфа[*] он, бер турсык шәраб алды да Шилоһка, Раббы йортына килде; бу вакытта бала әле сабый гына иде. 25Бозауны чалгач, Хөннә белән Элкана, баланы алып, Эли каршына килделәр.

26– И әфәндем! Иминлек телим сиңа! – диде Хөннә. – Кайчандыр шушында, синең яныңда, Раббыга дога кылып торган хатын мин. 27Шушы бала хакында иде догаларым, инде Раббы теләгемне үтәде – сораганымны бирде. 28Хәзер менә мин аны гомере буена Раббыга, Аңа хезмәт итәр өчен тапшырам.

Аннары алар Раббыга сәҗдә кылдылар.

2

Хөннәнең мәдхиясе

2^1Хөннә дога кылуында булды, ә догасы аның мондый иде:

«Раббым аша йөрәгемә чиксез шатлык иңде,

Аллаһы миңа ныклык бирде.

Дошманнарымнан каһкаһә илә көләм мин,
чөнки Синең коткаруыңа куанам+.

2Раббыдан изгерәк бүтән берәү юктыр,
чөнки Синең кебек һичкем булмас.
Аллабыздан башка сыеныр урыныбыз да юктыр+.
3Һавалы әңгәмәләр куертмагыз,
дорфа сүзләрегез эчегездә калсын,
чөнки Раббы бар нәрсәдән дә хәбәрдар Аллаһы,
Ул барлык эш-гамәлләрне үлчәүгә сала.
4Баһадирның угы сына,
ә бетерешкән бер адәмнән гайрәт ташый+.
5Берәү әүвәл тук булса да,
бүген әнә икмәк хакына маңгай тире түгә,
ә тамагы ач булганы сый-хөрмәттә йөзә.
Карыны кысыр җиде тапкыр бала тапты,
күп балалы әнә япа-ялгыз бүген!+
6Раббы – гомер кисүче дә,
тормыш бүләк итүче дә.
Үлеләр аймагына озатучы – Ул,
күтәреп торгызучы да – Ул+.
7Хәерче дә ясый Ул бездән,
байлыкка да күмә,
түбән дә төшерә,
югары да чөя+.
8Мескен бәндәне Ул – тузан арасыннан,
фәкыйрь-юксылны көл-туфрактан күтәреп торгыза.

Түрәләр арасына утыртып,
мирас итеп данлы урын бирә аларга.

Җирнең нигезе Раббыныкыдыр,
дөньяны Ул шул нигезгә урнаштырган+.

9Үзенә тугрыларның һәр адымын Ул дөрес юлда тота,
явызларны исә караңгылык йотачак.

Чөнки адәмдәге ныклык аның көч-гайрәтендә түгел+.

10Үз дошманнарын Раббы тар-мар итә,
аларга күкләр күкрәтеп ябырыла.

Раббы бөтен дөньяны хөкем итәчәк.

Үзе куйган патшага ныклык бирүче Ул,

Үзе ихтыяр кылган[*] патшага кодрәт бирүче»+.

11Элкана Рамаһка, өенә кайтып китте. Бала исә рухани Эли янында Раббыга хезмәт итү өчен калды.

Элинең угыллары. Шемуилнең хезмәт итә башлавы

12Элинең угыллары юньсез кешеләр булып чыкты: алар Раббыны санламады,+
13-14руханиларның халык алдындагы бурычларын бар дип тә белмәде. Кем дә булса корбанлык итен пешерә башласа, руханиның яшүсмер хезмәтчесе чәнечкесен тотып килер иде дә чәнечкесе белән казан яисә кәстрүл, таба яки чүлмәк эченә кереп китәр, һәм чәнечкегә ни эләксә, рухани шуны үзенә алыр иде. Шилоһка килгән һәрбер исраили белән алар шундый эш кылырлар иде. 15Эч мае яндырылмас борын, руханиның яшүсмер хезмәтчесе, корбан чалган кеше янына килеп:

– Руханига кыздырыр өчен ит бир! Пешкән итне алмас ул, син аңа итнең чиен бир, – дип әйтер иде.

16Кем дә булса аңа:

– Башта эч мае яндырылсын, аннары җаның теләгәнчә алырсың, – дия калса, рухани хезмәтчесе:

– Юк, хәзер үк бир, юкса барыбер талап алам! – дип әйтер иде+.

17Әлеге егетләрнең Раббы каршында гөнаһлары искиткеч зур иде, чөнки Раббыга китерелгән корбаннарга алар мыскыллап карадылар.

18Үсмер бала Шемуил исә, өстенә җитен эфод киеп, Раббыга хезмәт итүендә булды. 19Әнкәсе, ире белән корбан китерергә килгәндә, аңа ел да таманлап өске кием дә хәстәрләп килә иде. 20Элкана белән аның хатынына фатихасын күндереп, Эли:

– Раббыга тапшырылган әлеге углың урынына Раббы сиңа шушы хатыныңнан тагын да балалар бирсен, – дия торган иде. Аннары Элкана белән Хөннә өйләренә әйләнеп кайта иделәр.

21Раббы Хөннәне кайгыртып, хатын тагын өч угыл вә ике кыз бала тудырды. Шемуил исә Раббы хозурында үсә бирде+.

22Бу вакытта Эли шактый картайган иде инде. Угылларының Исраил халкы белән ни-нәрсә кыланганнарын да, аларның Очрашу чатыры янына җыелган хатыннар белән йоклап йөрүләрен дә – һәммәсен ишетеп торды+.

23-24– Ни өчен сез андый эшләр кыласыз? Сезнең хакта миңа төрле яктан начар хәбәрләр килеп ирешә тора, – дип әйтә иде ул угылларына. – Юк, балакайларым, мин ишеткән һәм сезнең хакта халык арасында таралган хәбәр бер дә яхшылардан түгел. 25Әгәр бер кеше икенчесенә карата гөнаһ эш кылса, Аллаһы аны яклап чыга ала, әгәр дә инде адәм баласы Раббысына карата гөнаһ кыла икән, кем аны яклап сүз катар?!

Әмма угыллары аталарының сүзенә колак салмады, чөнки Раббы инде аларның гомерен өзәргә хәл кылган иде+.

26Шемуил исә һаман үсә, Раббының һәм халыкның илтифатын казана барды+.

Эли гаиләсе турында Аллаһы сүзләре

27-28Көннәрдән беркөнне Эли янына Аллаһы кешесе[*] килеп болай диде:

– Раббы әйтә: «Синең ата-бабаларың әле Мисырда, фиргавен йортында кол булып торган чакта ук, аларга Үземне белгертмәдемме әллә?! Мәзбәхемдә корбан китерсеннәр, хуш исле сумала-майлар көйрәтсеннәр, өсләренә эфод киеп, Минем каршыда йөрсеннәр дип, рухани хезмәтен башкару өчен, Исраилнең бөтен ыруг-тармаклары арасыннан сезнең нәселне сайламадыммы?! Исраил угыллары утта яндырган корбанлыкларның һәммәсеннән атаң нәселенә өлеш чыгармадыммы әллә?!++
29Әгәр шулай икән, ни өчен сез Минем әмерем нигезендә Миңа тәгаенләнгән корбанлыкларны һәм Миңа бүләк ителгән икмәкләрне аяк астына салып таптадыгыз? Ни өчен син, угылларыңны Миннән өстен куеп, Минем халкым Исраил китергән бүләк-корбаннарның иң яхшылары белән туенып, корсак симертеп ятасың?»

30Аллаһы кешесе өстәп болай диде:

– Исраилнең Раббы Алласы әйтә: «Теге чакны Мин: „Синең ыругың, синең атаңның ыругы гомер бакый Миңа хезмәт итәр!“ – дип әйткән идем. Әмма хәзер Мин: „Юк, алай булмас!“ – дим. Мине данлаучыны данлармын! Мине санламаучыны исә хур итәрмен!+
31Көне җиткәч, Мин синең һәм атаң ыругының тамырын корытырмын, синең нәселеңдә берәү дә өлкән яшькә җитмәс;+
32Исраилгә күрсәтелгән игелекләрне син үз күзләрең белән күреп торырсың, әмма синең гаилә-нәселеңдә берәү дә картайганчы яшәмәс. 33Мәзбәхемнән читләштермәгән кешеләреңне Мин бары күзләреңне зарыктырыр һәм җаныңны җәфалар өчен генә саклап калырмын; ләкин синең гаилә әгъзаларының һәммәсе урта яшькә җитүгә үлә барыр. 34Сүзләремнең хаклыгын раслаучы дәлил итеп, угылларың Хөпни белән Пинхәсне киләчәктә нәрсә көткәнен әйтеп куям: алар әҗәлләрен икесе бер көнне табачак+. 35Шуннан Мин Үземә тугры булган рухани сайлап куярмын; ул, Минем сүземә колак салып, Мин теләгәнчә эшләр; аның нәселен Мин көчле вә нык итәрмен. Һәм ул гомере буена Мин билгеләгән патша янында хезмәт итәр+. 36Синең нәселеңнән исән калган һәркем, бер тиен көмеш вә бер телем икмәк сорап, аның каршына килер һәм аңардан: „Үз тамагымны үзем туйдырырлык берәр рухани хезмәтенә билгеләсәң иде мине“, – дип үтенер».

3

Раббының Шемуилгә дәшүе

3^1Яшүсмер Шемуил Эли янында Раббыга хезмәт итүендә булды. Ул көннәрдә Раббы нинди дә булса сүз белән бик сирәк мөрәҗәгать итә, илаһи күренешләр дә еш булмый иде+. 2Көннәрнең берендә Эли үзенең ятагында йокымсырап киткән иде (аның күзләре зәгыйфьләнеп, ул инде начар күрә иде). 3Аллаһы чырагы әле янып тора, һәм Шемуил Аллаһы сандыгы торган Раббы йортында үз урынында ята иде. 4Шул чакны Шемуилгә Раббы дәште.

– Мин монда! – дип җавап кайтарды Шемуил 5һәм Эли янына йөгереп килде.

– Мин монда! – дип кабатлады ул. – Син миңа дәшкән кебек идең.

Әмма тегесе аңа:

– Дәшмәдем мин сиңа, урыныңа барып ят! – диде, һәм Шемуил үз ятагына барып ятты.

6Ләкин Шемуилгә Раббы кабат дәште. Шемуил, урыныннан торып:

– Мин монда! Син миңа дәшкән идеңме? – дип, кабат Эли янына килде.

Ләкин тегесе аңа:

– Мин сине чакырмадым, углым, бар, урыныңа ят, – диде.

7Шемуил ул чакта әле Раббының тавышын танымый иде, чөнки моңарчы Раббының аңа мөрәҗәгать иткәне булмады. 8Шемуилгә Раббы өченче кат дәште. Үсмер, торып, Эли янына тагын килде:

– Мин монда! Син миңа дәшкән кебек идең, – диде.

Шунда Эли аңлап алды: димәк, үсмер егеткә Раббы Үзе дәшә! 9Шуннан Эли Шемуилгә болай диде:

– Урыныңа барып ят та сиңа дәшкән тавыш кабат ишетелгәч: «Сүзеңне әйт, Раббы, колың ишетә Сине», – диген.

Шемуил урынына барып ятты.

10Раббы тагын аның янына килде. Тагын әүвәлгечә:

– Шемуил, Шемуил! – дип дәште.

– Сүзеңне әйт, Раббы, колың ишетә Сине, – диде Аңа Шемуил.

11Шуннан үсмер Шемуилгә Раббы болай диде:

– Исраилдә Мин бер эш башкарачакмын. Аның хакында ишеткән адәмнәрнең колаклары чыңлап торыр+. 12Шул көнне Мин Элигә аның нәсел-ыругы хакында әйтеп куйган сүзләремне гамәлгә ашырырмын. Мин бу эшне башлармын да, төгәлләрмен дә. 13Угылларының Аллаһыны санламавын белә торып, аларны туры юлга күндермәгән өчен, Элинең бөтен нәсел-ыругын мәңгелек җәзага тартасымны Мин аңа алдан ук әйтеп куйган идем. 14Шуңа күрә Элинең нәсел-ыругы хакында ант итеп әйтәм: алар гаиләсенең гаебе корбан чалып та, башка төр ризыклардан китергән бүләк-корбанлыклар белән дә мәңге юылмаячак.

15Шуннан соң Шемуил иртәнгә кадәр йоклады да, иртәгесен торып, Раббы йортының ишекләрен ачты; Аллаһыдан иңгән әлеге күренеш хакында исә Элигә әйтергә йөрәге җитмәде. 16Әмма Эли:

– Шемуил углым! – дип дәшеп, аны үзе чакырып алды.

– Әйе, мин монда! – дип җавап кайтарды аңа тегесе.

17– Нинди хәбәрләр килеп иреште сиңа? – дип сорады Эли. – Яшермә миннән. Аллаһы әйткәннәрне яшереп калдырсаң, Ул сине каты җәзага тартыр+.

18Шуннан Шемуил үзе ишеткәннәрнең һәммәсен яшермичә сөйләп бирде. Моңа каршы Эли:

– Ул – Раббы, Үзе ничек кирәк тапса, шулай эшләсен, – дип җаваплады+.

19Шемуил үсеп буйга җитте, һәм Раббы һәрчак аның юлдашы булды; Шемуилнең пәйгамбәрлек сүзләре тормышка ашты+. 20Шемуилнең Раббы пәйгамбәре икәнлеге Даннан алып Беер-Шебага кадәр бөтен Исраил җирендә мәгълүм булды+. 21Раббы Үзенең сүзе белән Шемуил янына иңә һәм шул рәвешле Үзен Шилоһта белдерә торган булды,

4

4^1Шемуил исә Раббы сүзләрен бөтен Исраил халкына җиткерә иде.

Раббы сандыгының пелештиләр кулына төшүе

Беркөнне исраилиләр пелештиләргә каршы яуга кузгалды. Исраил гаскәрләренең килеп тукталган урыны Эбен-Эзер янында иде, пелештиләр исә Афык янында урнашты. 2Пелештиләр гаскәре тезелеп Исраил яугирләренә[*] каршы һөҗүмгә күтәрелде, һәм ике арада сугыш башланды. Пелештиләр гаскәре, яу кырында Исраилнең дүрт меңләп сугышчысын һәлак итеп, әлеге бәрелештә җиңеп чыкты. 3-4Исән калган сугышчылар исә үзләренең станына әйләнеп кайтты. Исраил өлкәннәре шунда:

– Ни сәбәпле Раббы пелештиләр гаскәренә безне җиңәргә ирек куйды икән? Шилоһтан Раббы сандыгын алып килик әйдә, яу кырында сандык безнең арада булса, ул безне дошман кулыннан саклап кала алыр, – диделәр дә, Шилоһка кешеләр җибәреп, Килешү сандыгын китерттеләр. Керубим сыннары уртасында Күкләр Хуҗасы Раббының тәхете торган әлеге сандыкны Элинең ике углы – Хөпни белән Пинхәс тә озата килгән иде++.

5Раббы сандыгы сугышчылар станына килеп җиткәч, исраилиләр шулхәтле көчле тавыш күтәрде ки, беркавым хәтта җир гүләп торды. 6-7Пелешет сугышчылары, әлеге шатлык авазларын ишетеп:

– Гыйбриләр[*] станында нәрсәгә шулай сөенәләр икән? – дип, бер-берсеннән кызыксынып сораштылар һәм, Раббы сандыгы килгәнне белгәч: – Алар янына илаһлары килгән, – диештеләр, – котылу юк безгә! Моңарчы андый хәлне күргәнебез булмады. 8Котылу юк безгә! Андый көчле илаһлар кулыннан кем коткарыр безне?! Мисырлыларга чүлдә төрле бәла-казалар китергән илаһлары бит бу! 9Пелешет сугышчылары, нык торыгыз, батыр булыгыз! Әүвәл гыйбриләр безгә коллык иткән кебек, хәзер инде без аларга коллыкка төшмәс өчен, яу кырында батыр булыгыз!+

10Шундый сүзләр белән Пелешет сугышчылары һөҗүмгә ташланды, һәм исраилиләр, тар-мар ителеп, һәркайсы үз чатырына качты. Исраилиләрнең югалтулары бихисап иде: яу кырында утыз мең җәяүле сугышчы ятып калды. 11Өстәвенә Аллаһы сандыгы да алардан китте, Элинең ике углы – Хөпни белән Пинхәс тә һәлак булды+.

Элинең һәлак булуы

12Шул көнне Беньямин ыругыннан бер ир-егет, сугыш кырыннан качып, көн эчендә Шилоһка килеп җитте; аның өс киемнәре теткәләнгән, башына исә көл сибелгән иде[*]+. 13Бу адәм шәһәргә килеп җиткән мәлдә, Эли, Аллаһы сандыгы өчен җаны әрнеп, юлга текәлгән килеш шәһәр капкасы төбендә утыра иде. Хәбәрче ир-егет сугыш кырындагы хәлләрне сөйләп биргәннән соң, бөтен шәһәр халкы кычкырып еларга тотынды. 14-16Үкереп елаган авазларны ишетеп, Эли:

– Ни сәбәптән мондый тавыш купты? – дип сорады.

Ул вакытны Эли инде туксан сигез яшен тутырган булып, аның күз нуры сүнгән, шунлыктан ул берни күрми иде. Элинең соравын ишетеп, теге адәм шундук аның янына килде һәм:

– Мин бүген Исраил гаскәрләре тупланган җирдән, сугыш кырыннан качып кайттым, – диде.

– Ниләр булды анда, углым? – дип сорады аңардан Эли+.

17Хәбәр китерүче шунда:

– Исраилиләр Пелешет гаскәреннән куркып качты. Исраил халкы бик нык кырылды, синең ике углың Хөпни белән Пинхәс тә шунда әҗәлен тапты, Аллаһы сандыгы да дошман кулына күчте, – диде.

18Аллаһы сандыгын хәбәрче искә алуга, Эли капка төбендә утырган җиреннән чалкан авып төшеп муенын сындырды һәм шундук җан да бирде, чөнки ул бик нык картайган һәм авырайган иде инде. Эли кырык ел дәвамында Исраилдә хөкемче[*] булып торган кеше иде.

Пинхәс хатынының вафаты

19Аның килене, Пинхәс хатыны, ул вакытны авырлы булып, якын араларда бала табарга тиеш иде. Аллаһы сандыгының дошман кулына күчкәнен, кайнатасы вә хәләленең вафатын ишетүгә ул, тезләренә егылып, баласын тудырды, чөнки инде бәбигә авырый башлаган иде. 20Әҗәле якынлашыр алдыннан, янәшәсендә торган хатыннар аңа:

– Курыкма, син ир бала таптың, – диделәр, әмма ул җавап кайтармады, битараф бер халәттә кала бирде+.

21– Исраил үзенең дан-шөһрәтен җуйды, – диде ул һәм баласына Икәбүд[*] дип исем кушты; чөнки Аллаһы сандыгы да җуелган, кайнатасы белән иренең дә гомере өзелгән иде.

22– Исраил үзенең дан-шөһрәтен җуйды, – диде ул, – чөнки Аллаһы сандыгы аңардан тартып алынды+.

5

Аллаһы сандыгы – пелештиләр кулында

5^1Пелештиләр исә, Аллаһы сандыгын кулга төшергәннән соң, аны Эбен-Эзердан Ашдодка алып кайттылар һәм,+
2Дагон[*] гыйбадәтханәсенә алып кереп, Дагон сыны белән янәшә куйдылар+. 3Икенче көнне иртән торып карасалар, Дагон сыны Раббы сандыгы каршында йөзтүбән җирдә ята. Ашдод халкы Дагон сынын кабат әүвәлге урынына куйды+. 4Әмма өченче көннең иртәсендә Дагон сыны тагын Раббы сандыгы каршында җирдә йөзтүбән ята: аның гәүдәсе бөтен килеш калган, башы вә куллары исә киселгән булып, һәркайсы бусагада аерым-аерым ята иде+. 5Шул сәбәпле әле хәзер дә Дагон каһиннәре[*] вә Ашдодтагы Дагон гыйбадәтханәсенә килүчеләр, аның бусагасына аякларын тидермичә, бусага аша атлап чыгалар+.

6Шул көннән Раббының кулы Ашдодта һәм янәшә-тирәдә яшәүчеләрнең тормышын гаять авырайтты – аларга бәла-каза җибәреп, тәннәрен шеш-кутыр белән каплады. 7-8Әлеге хәлләрдән соң Ашдод халкы:

– Исраил илаһының сандыгы бездә кала алмый, чөнки Аның кулы безгә дә, илаһыбыз Дагонга да авырлык китерде, – дип, Пелешет хуҗаларын Ашдодка җыйдылар һәм аларга: – Исраил илаһының сандыгы белән нишләргә? – дип мөрәҗәгать иттеләр.

Тегеләр:

– Исраил илаһының сандыгын Гәт шәһәренә күчерегез, – дип җаваплады.

Шуннан Исраил Алласының сандыгын Гәткә озаттылар. 9Әмма аны Гәткә күчергәннән соң, Раббының кулы шул шәһәргә дә авырлык китерде: кечедән алып зурысына кадәр һәммәсенең тәне шеш-кутыр белән капланды. Халыкның коты алынды, 10һәм алар Аллаһы сандыгын Экронга озаттылар. Әмма Аллаһы сандыгы Экронга килеп җитүгә, Экрон халкы:

– Безнең үзебезне дә, шәһәрне дә харап итәселәре килә микәнни?! Исраил илаһының сандыгын нигә безгә китерттеләр? – дип тавыш куптарды 11-12һәм, Пелешет хуҗаларын җыеп: – Безне дә, халкыбызны да харап итеп бетергәнче, Исраил илаһы сандыгын кире үз урынына озатыгыз, – диде, чөнки Аллаһы кулы китергән авырлык шәһәр халкын тәмам куркуга төшерде: байтак кешенең гомере киселеп, исән калганнарның бөтен тәне шеш-кутыр белән капланды, халыкның үкереп елаган авазлары күкләргә кадәр яңгырап торды.

6

Раббы сандыгының исраилиләргә кайтуы

6^1Раббы сандыгы җиде ай дәвамында Пелешет өлкәсендә кала бирде. 2Көннәрдән беркөнне пелештиләр, каһин вә күрәзәчеләрне чакыртып, аларга:

– Раббы сандыгы белән ни кылыйк? Киңәшегезне бирегез, ничек итеп аны кире үз урынына кайтарыйк? – дигән гозер белән мөрәҗәгать итте.

3Тегеләр:

– Әгәр сез Исраил илаһының сандыгын кире үз иленә озатырга җыенасыз икән, аны болай буш кына җибәрмәгез, гаебегезне йолыр өчен, Аңа бүләкләр җибәрегез; шул чагында сез сихәтләнерсез һәм Аның кулы ни өчен сезгә авырлык китергәнне белерсез, – дип җавап кайтарды+.

4-5Пелешет халкы:

– Гаебебезне йолыр өчен, без Аңа нинди бүләк җибәрергә тиешбез? – дип сорады.

Каһин вә күрәзәчеләр аларга:

– Пелешет хуҗалары санынча[*] алтыннан биш шеш һәм биш тычкан сурәте койдырып алыгыз, чөнки сезнең үзегезгә дә, хуҗаларыгызга да бер төрле каза килде, – дип җавап бирде. – Шулай итеп, басу-кырларыгызны корытучы тычканның һәм үзегезнең шеш сурәтен койдырып алып, Исраил илаһына хөрмәт күрсәтегез. Шуннан соң Ул сезне, сезнең илаһларыгызны вә җирегезне, бәлки, аяр да. 6Нигә сезгә Мисыр халкы вә фиргавен сыман үҗәт булырга?! Алар әнә, Исраил Раббысы Үзенең кодрәтен күрсәткәч, Исраил халкына Мисырдан китәргә рөхсәт бирмәдеме әллә?!+
7Димәк ки, яңа арба ясатыгыз да әле генә беренче бозавыннан котылган, камыт күрмәгән ике сыерны җигегез, бозауларын исә аерып алып калыгыз+. 8-9Аннары Раббы сандыгын арбага урнаштырыгыз да, янәшәсенә илаһларына бүләккә дигән алтын әйберләр салынган тартманы куеп, арбаны үз уңаена җибәрегез һәм күзәтеп торыгыз: әгәр сыерлар туп-туры Бәйт-Шемешкә таба, Исраил җиренә китсәләр, әлеге ифрат зур бәла-казаны безгә аларның илаһлары җибәргән булып чыга. Әгәр инде сыерлар анда бармаса, димәк, безне Исраил илаһының кулы җәзаламый, әлеге газаплар очраклы хәл булып чыга.

10Пелешет халкы нәкъ шулай эшләде: бер генә тапкыр бозаулаган ике сыер табып, аларны арбага җиктеләр дә бозауларын, аерып, өйдә калдырдылар. 11Аннары Раббы сандыгын һәм алтыннан коелган тычкан вә шеш сурәте салынган тартманы арбага урнаштырдылар. 12Сыерлар туп-туры Бәйт-Шемешкә илтә торган юлдан киттеләр. Алар уңга да, сулга да борылмыйча, мөгри-мөгри юл буйлап туп-туры бара бирделәр. Пелешет хуҗалары исә, Бәйт-Шемеш чигенә җиткәнче арба артыннан ияреп бардылар.

13Бәйт-Шемеш халкының үзәндә бодай урып яткан чагы иде. Раббы сандыгын күреп, алар бик сөенделәр. 14Арба Бәйт-Шемештә яшәүче Ешуа атлы адәмнең басуына килеп җитте дә зур бер таш янында туктап калды. Бәйт-Шемеш халкы, арбаны утынга чапкалап, сыерларны тулаем яндыру корбаны буларак Раббыга багышлады. 15Левиләр Раббы сандыгын һәм аның янындагы алтын сыннар салынган тартманы шул зур таш өстенә куйдылар. Ул көнне Бәйт-Шемеш халкы Раббы хөрмәтенә тулаем яндыру корбаннары һәм башка төр корбаннар китерде. 16Пелешетның биш хуҗасы боларның һәммәсен күреп-күзәтеп торды; аннары алар шул ук көнне Экронга әйләнеп кайтты.

17Пелешет халкы, үз гаебен йолыр өчен, Раббыга бүләк итеп китергән теге алтын шеш сурәтләренең берсе – Ашдод, берсе – Газа, берсе – Ашкылун, берсе – Гәт, берсе Экрон шәһәре өчен иде+. 18Ә алтыннан коелган тычкан сыннары Пелешетның биш хуҗасы биләмәсендәге ныгытылган шәһәрләр һәм алар янындагы авыллар санынча иде. Шул хуҗаларның биләмәләре исә Раббы сандыгы куелган, бүгенге көндә дә Бәйт-Шемештәге Ешуа атлы адәмнең басуында яткан теге зур ташка хәтле җәелгән иде.

19Раббы сандыгы эченә күз салган өчен, Аллаһы шунда Бәйт-Шемешнең җитмеш кешесен[*] үтерде. Шул сәбәпле халык кычкырып еларга тотынды, чөнки Раббының җәзасы аяусыз иде+.

20-21Шушы вакыйгадан соң Бәйт-Шемеш халкы:

– Әлеге Изге Аллаһының, Раббының хозурында кем тора алыр икән?! Ул бездән соң кем янына барыр? – дип, Кыръят-Ягаримгә үзенең илчеләрен җибәрде.

Илчеләр, алар янына килеп:

– Пелешет халкы Раббы сандыгын кире кайтарды. Килеп, үзегезгә алып китегез аны, – диде+.

7

7^1Кыръят-Ягарим шәһәрендә яшәүчеләр, килеп, Раббы сандыгын алып киттеләр һәм Абинадаб исемле кешенең калку җиргә салынган йортына илтеп урнаштырдылар, ә аның углы Элгазарга, махсус багышлау йоласы үткәреп, Раббы сандыгын саклауны йөкләделәр+.

Шемуилнең Исраил белән идарә итүе

2Раббы сандыгын Кыръят-Ягаримгә алып кайтканнан соң, шактый гомер – егерме еллап вакыт үткәч, Исраил халкы күз яшьләре түгә-түгә Раббыны эзли башлады. 3Шунда Шемуил бөтен Исраил халкына болай дип мөрәҗәгать итте:

– Әгәр сезнең Раббыга сыенуыгыз ихлас күңелдән булса, сез чит-ят илаһлардан һәм Ашторет [*] сыннарыннан арынырга тиешсез. Күңелегезне Раббыга беркетеп, Аңа гына хезмәт итегез, шул чагында Ул сезне пелештиләр кулыннан йолып алыр+.

4Исраилиләр, Багал [*] һәм Ашторет сыннарын чыгарып ташлап, Раббыга гына хезмәт итә башлады+. 5Шемуил аларга:

– Бөтен Исраил халкы Миспага җыелсын, мин сезнең хакта Раббыга дога кылырмын, – диде+.

6Исраил халкы Миспага җыелды һәм, су чумырып алып, аны Раббы каршына китереп түкте[*]. Шул көнне халык: «Раббы алдында гөнаһ эш кылдык без!» – дип такмаклый-такмаклый ураза тотты. (Шемуил Миспада Исраил угылларының хөкемчесе булды.)+

7Исраил угылларының Миспада җыйналганын белеп, Пелешет хуҗалары исраилиләргә каршы күтәрелде. Әлеге хәбәр килеп ирешкәннән соң, исраилиләр, пелештиләрдән куркып, 8Шемуилдән:

– Раббы Аллабызга ялварудан туктама, безне пелештиләр кулыннан коткарып калсын! – дип үтенделәр.

9Шуннан Шемуил бер бәрәнне анасының имчәгеннән аерып алды да, аны тулаем яндырып, Раббыга корбан китерде һәм Исраил өчен догалар юллады. Раббы аның догаларын кабул итте+. 10Шемуил тулаем яндыру корбаны китергән мәлдә, Пелешет гаскәрләре Исраилгә каршы яуга күтәрелде. Әмма ул көнне Раббы пелештиләр өстендә дөбердәтеп күкләрне күкрәтте – тегеләрнең тәмам котлары алынды, һәм алар Исраил сугышчылары тарафыннан тар-мар ителде+. 11Исраилиләр, Миспа чикләрен үтеп Бәйт-Карга җиткәнче, пелештиләрне кыра-кыра артларыннан эзәрлекләп бардылар. 12Шуннан Шемуил, бер таш алып, аны Миспа белән Шен арасына утыртып куйды да «Раббы шушы урынга кадәр безгә булышты» дигән сүзләр белән әлеге ташка Эбен-Эзер[*] дип исем кушты+.

13Шул рәвешле, җиңелү ачысын татыган Пелешет халкы башкача Исраил чиген үтеп кермәс булды, һәм, Шемуил исән чакта, Раббының кулы пелештиләрне тыеп торды. 14Кайчандыр пелештиләр яулап алган Экрон белән Гәт арасында булган бөтен шәһәрләр һәм аларның әйләнә-тирәсендәге җирләр кабат Исраилгә әйләнеп кайтты. Исраил белән амориләр арасында да тынычлык урнашты. 15Шемуил, үзе исән чакта, гомере буе Исраил хөкемчесе булып кала бирде: 16елның елында ул, әле Бәйт-Элгә, әле Гилгәлгә, әле Миспага килеп, һәр барган җирендә Исраил халкына үзенең хөкем карарларын чыгара торды. 17Шул шәһәрләрдән ул гел Рамаһка әйләнеп кайта иде, чөнки аның төп йорты Рамаһта булып, ул шунда да Исраилгә хөкемнәрен чыгарды, Раббыга багышланган мәзбәхне дә шунда корды.

8

Исраил халкының үзенә патша соравы

8^1Картлык баса башлагач, Исраилнең хөкемчеләре итеп Шемуил үзенең угылларын билгеләде. 2Аның өлкән углы – Йоил, икенчесе Абия исемле иде; алар Беер-Шебада хөкемче булып тордылар. 3Әмма Шемуилнең угыллары, атасы юлыннан тайпылып, күбрәк үз файдаларын кайгырттылар, бүләк-ришвәт тә алдылар, ялган хөкемнәр дә чыгардылар+. 4-5Шуннан Исраил өлкәннәре, җыелып, Шемуил янына Рамаһка килделәр һәм:

– Үзең олыгайдың инде, угылларың исә синең юлыңнан тайпылдылар; димәк, безнең өстән патша билгеләсәң, кулайрак булыр иде, башка халыкларда кабул ителгәнчә, безнең белән патша идарә итсен, – диделәр+.

6Өлкәннәрнең «Безнең өстән патша куй, безнең белән ул идарә итсен» дигән сүзләре Шемуилгә ошамады, һәм ул Раббыга дога белән мөрәҗәгать итте. 7Раббы аңа болай дип җавап бирде:

– Халык сүзенә колак сал, алар кушканның барысын да эшлә, чөнки аларның әлеге гамәлләре синнән түгел, ә бәлки нәкъ менә Миннән баш тартулары хакында сөйли; алар үзләре өстеннән Минем патшалык итүне теләми. 8Мин аларны Мисырдан алып чыккан көннән башлап бүгенгәчә халык һаман үзенекен эшли – Мине читкә тибәреп, башка илаһларга табына. Синең белән дә нәкъ шулай ук эш кылулары. 9Димәк, аларның гозеренә колак сал, әмма үзләре өстеннән идарә итәчәк патшаның хокуклары турында аларны алдан ук кисәтеп куй.

10Үзләренә патша сораган халыкка Раббының әлеге сүзләрен Шемуил тулысынча тапшырды:

11– Сезнең өстән хакимлек итәчәк патшаның хокуклары менә мондый булыр, – диде ул. – Патша, сезнең угылларыгызны үзенә алып, аларны арба йөртүче итәр, җайдакларына әйләндерер; угылларыгыз патша арбалары алдыннан йөгереп йөрер;+
12берәүләр – меңбашлары, икенчеләр иллебашлары булыр; беришләре патшаның басуларын эшкәртеп икмәген урып-сугар, кайсыберләре исә, сугыш коралы коеп, арбалары өчен төрле кирәк-ярак эшләр. 13Хушбуй-бәлзәмнәр әзерләр, ризык, икмәк пешерер өчен, патша сезнең кызларыгызны да үзенә алыр. 14Иң яхшы басу-кырларыгызны, йөзем вә зәйтүн бакчаларыгызны да, сездән тартып алып, үзенә хезмәт күрсәтүчеләргә таратыр+. 15Басу-кырларыгыздан, йөзем бакчаларыгыздан җыелган уңышның уннан бер өлешен дә, сездән алып, үзенең хәрәм агаларына, хезмәтчеләренә өләшер. 16Сезнең ир вә хатын-кыз колларыгызны да, асыл егетләрегезне дә, ишәкләрегезне дә, сездән алып, үз ихтыяҗында кулланыр. 17Вак терлегегезнең дә уннан бере аныкы булыр. Сез үзегез дә аның колларына әйләнерсез. 18Шул чагында үзегез сайлап куйган патшагыздан зар еларсыз, әмма Раббы сезнең аһ-зарыгызга инде колак салмас+.

19-20Әмма халык Шемуилнең сүзләрен илтифатка алмады:

– Юк, безгә патша кирәк! Ул чагында без дә башкалар кебек булырбыз: безнең өстән патша идарә итәр, сугышка да алдан ул әйдәп барыр, – дип үзенекен сөйли бирде.

21Шемуил халык фикерен тыңлап бетерде, аннары аларның сүзләрен Раббыга ирештерде. 22Раббы исә Шемуилгә:

– Аларча булсын, сораганнарын бир, патша билгелә үзләренә! – диде.

Шуннан Шемуил Исраил халкына:

– Барыгыз, өйләрегезгә таралыгыз! – диде.

9

Шаулның Шемуил белән очрашуы

9^1Беньямин ыругында Кыйш атлы могтәбәр бер адәм бар иде. Кыйш үзе Абиел углы булып, Абиел – Сәрур, Сәрур – Бәкүрәт, Бәкүрәт исә Беньямин нәселеннән Апиях углы иде+. 2Шул Кыйшның Шаул исемле яшь чибәр углы бар иде. Буе-сыны белән ыругдашларыннан бер башка биегрәк булган әлеге Шаул кебек күркәм егет бөтен Исраил җирендә берәү генә иде.

3Көннәрдән беркөнне Шаул атасы Кыйшның ана ишәкләре югалды. Кыйш үзенең углы Шаулга:

– Үзең белән берәр хезмәтче ал да ишәкләрне юллап алып кайт, – диде.

4Шаул, ишәкләрне эзли-эзли, таулы Эфраим төбәген кичте, Шалиша җирләрен үтте, әмма малларын таба алмады. Шагалим җирендә дә терлекләр юк иде. Беньямин өлкәсендә дә ишәкләрне очратмадылар+. 5Суф дигән җиргә килеп җиткәч, Шаул үзенең юлдаш хезмәтчесенә:

– Өйгә әйләнеп кайтыйк, югыйсә атамда ишәк кайгысы бетеп, ул инде безнең хакта борчыла башлагандыр, – диде.

6Әмма хезмәтчесе аңа:

– Бу шәһәрдә бик тә хөрмәтле бер Аллаһы кешесе бар, ул әйткән һәр нәрсә тормышка ашып бара. Хәзер без шуның янына кереп чыгыйк, бәлки, без барырга тиешле юлны күрсәтер, – дип әйтте+.

7Шаул үзенең хезмәтчесенә:

– Аның янына буш кул белән ничек барыйк?! Букчабызда Аллаһы кешесенә бирердәй икмәгебез дә бетте, бүләгебез дә юк; нәрсәбез генә бар соң безнең? – диде.

8Шаулга җавап итеп хезмәтчесе:

– Миндә чирек шәкыл[*] көмеш бар, безгә юл күрсәтсен өчен, Аллаһы кешесенә шуны бирермен, – диде.

9Әүвәле Исраил җирендә кем дә булса гозер белән Аллаһы янына бара калса: «Гаиптән хәбәр[*] бирүче янына барам», – дип әйтә торган булган, чөнки хәзер пәйгамбәр дип йөрткән кешеләрне элек шулай «гаиптән хәбәр бирүче» дип атаганнар. 10Шуннан Шаул үзенең хезмәтчесенә:

– Ярар, әйдә киттек, – дип, алар шәһәргә – Аллаһы кешесе янына юнәлделәр.

11Шәһәр урнашкан калкулыкка күтәрелгән чакта, алар су алырга чыккан кызлардан:

– Биредә гаиптән хәбәр бирүче бармы? – дип сорадылар.

12Тегеләр җавап итеп:

– Әйе, биредә ул, әнә каршыңда гына – ашыга төш; безнең шәһәргә ул бүген калку җирдә[*] корбан чалучы кешеләр янына дип килде+. 13Сез аны шәһәргә аяк басуга ук очратырсыз, калку җиргә ашарга менеп киткәнче күрә аласыз әле аны. Ул килеп фатихасын биргәнче, кешеләр, гадәттә, ризыкка орынмыйлар. Чакырылган кунаклар аның фатихасын алганнан соң гына ашый башлыйлар. Җитезрәк атласагыз, әле туры китерерсез аны, – диделәр.

14Шаул белән хезмәтчесе шәһәргә таба атладылар. Шәһәр үзәгенә килеп җитүгә, калку җиргә барырга дип чыккан Шемуилне очраттылар. 15Шаул килергә бер көн кала Раббы Шемуилгә болай дигән иде:

16– Иртәгә шушы вакытта Мин синең яныңа Беньямин җиреннән бер кеше җибәрермен, Минем халкым Исраил белән җитәкчелек итсен өчен, син аңа май сөрт; ул Минем халкымны пелештиләр кулыннан азат итәр, чөнки Мин халкымның җәфа чигүен күрдем, аның иңрәп елаганын ишеттем+.

17Шемуил Шаулны күргәч, Раббы:

– Мин сиңа әйткән кеше шушы булыр. Минем халкым белән ул идарә итәр, – диде Шемуилгә.

18Шемуил каршына килеп, Шаул:

– Гаиптән хәбәр бирүченең өе кайсы, шуны әйтче, – дип сорады.

19Шемуил аңа:

– Гаиптән хәбәр бирүче мин булам, – дип җаваплады, – минем алдан калкулыкка таба атла, бүген сез минем белән бергә ризыкланырсыз, иртәгә иртән мин сине кайтарып җибәрермен, күңелеңдәге сорауларыңа җавап та бирермен. 20Өч көн элек югалган ишәкләрең хакында борчылма, алар табылды инде. Исраилдә кемне шулкадәр зарыгып көтәләр? Сине вә атаңның бар гаиләсен түгелме?!

21Аңа җавап итеп, Шаул:

– Мин бит Исраилдә иң кечкенә саналган Беньямин ыругыннан, – диде. – Гаиләм дә Беньямин ыругындагы бар гаиләләр арасында иң кечкенәсе. Шулай булгач, ни өчен син бу хакта миңа сөйлисең+?

22-23Шемуил, Шаул белән аның хезмәтчесен ияртеп, утызга якын чакырылган кунак җыелган бүлмәгә алып керде, аларны табын түренә утыртты һәм пешекчегә:

– Бая мин сиңа биргән һәм читкәрәк алып куярга кушкан өлешне китер әле, – диде.

24Шуннан пешекче итнең янбаш өлешен[*] тулысы белән Шаул каршына китереп куйды. Шемуил:

– Бу өлеш сиңа дип калдырылган, алдыңа ал да аша; әле кунак чакырган чакта ук, сиңа бирергә дип тәгаенләп куйган идем аны, – диде Шаулга.

Шаул ул көнне Шемуил белән бергә ризыкланды. 25Шуннан алар калку җирдән кабат шәһәргә төштеләр һәм Шемуил белән Шаул әңгәмәләрен түбәдә[*] дәвам иттеләр. 26Иртәгесен таң атуга Шемуил түбәдәге Шаулга:

– Уян, кузгал, мин сине озата барам, – диде.

Шаул, йокысыннан торып, Шемуил белән өйдән чыкты. 27Шәһәр читенә җитәрәк Шемуил Шаулга:

– Хезмәтчеңә әйт: алгарак атлый төшсен, – диде һәм хезмәтчесе алгарак узгач өстәде: – Ә син беразга туктап тор, минем сиңа Аллаһы сүзен җиткерәсем бар.

10

Шемуилнең Шаулны патшалыкка багышлавы

10^1Шемуил, зәйтүн мае салынган савытын алып, Шаулның башына май сөртте; аннары аны үбеп болай диде:

– Раббы Үз биләмәсе булган Исраил халкы белән идарә итүне сиңа тапшыра+. 2Хәзер, миннән аерылып киткәч, Беньямин җирендәге Селсахта, Рахилә кабере янында, ике кеше күрерсең. Алар сиңа: «Син эзләгән ишәкләр табылды, хәзер инде атаң, ишәкләрен онытып, углым белән ни булды икән, дип синең хакта борчыла», – дип әйтер+.

3Шуннан син ары китәрсең, гаҗәеп зур Тавор имәне янына килеп җиткәч, Аллаһыга гыйбадәт кылырга Бәйт-Элгә баручы өч кешегә тап булырсың. Берсенең кулында – өч кәҗә бәтие, икенчесенекендә – өч данә икмәк, өченчесенекендә бер турсык шәраб булыр. 4Алар сиңа, сәламнәрен күндереп, ике икмәк бирерләр, һәм син алар кулыннан икмәкне алырсың. 5Шуннан син пелештиләрнең сакчылар гаскәре урнашкан Аллаһы калкулыгына күтәрелерсең. Шәһәргә аяк баскач, лира вә шөлдерле барабанда, курай вә гөсләдә уйнаучылар артыннан калкулыктан төшеп килүче һәм пәйгамбәрлек кылучы[*] берничә пәйгамбәрне очратырсың. 6Шул мәлне сиңа Раббы Рухы иңәчәк: син бөтенләй башка кешегә әйләнерсең һәм үзең дә алар белән пәйгамбәрлек итә башларсың. 7Мин әйткәннәр чынга ашкач, кулыңнан килгәннең һәммәсен эшлә – Аллаһы синең юлдашың булыр. 8Гилгәлгә миннән элегрәк барып тор, Раббыга тулаем яндыру вә татулык корбаннары китерү өчен, мин синең яныңа шунда килермен. Мине җиде көн дәвамында көт, шуннан ары сиңа ни эшләргә икәнен килгәч әйтермен.

9Шемуил китеп баруга, Аллаһы Шаулның бөтен күңелен-барлыгын үзгәртеп куйды; алдан әйтелгән әлеге хәбәрләр дә көнендә тормышка ашты: 10калкулык буена килеп җитүгә, Шаул үзенең хезмәтчесе белән пәйгамбәрләр төркеменә килеп юлыкты, һәм шулчак, Шаулга Аллаһы Рухы иңеп, ул да башкалар белән бергә пәйгамбәрлек итә башлады+. 11Шаулны белүчеләр, аның башкалар белән бергә пәйгамбәрлек итүен күреп:

– Кыйшның углына ни булган? Әллә инде Шаул да пәйгамбәр булганмы? – дип бер-берсеннән гаҗәпләнеп сораштылар.

12Шул тирәдә яшәүчеләрнең берсе, җавап биреп:

– Ә тегеләрнең атасы кем соң?! – диде.

«Әллә инде Шаул да пәйгамбәр булганмы?» дигән әйтем әнә шул заманнан бирле яшәп килә+. 13Пәйгамбәрлек итүдән туктагач, Шаул калкулыкка китте.

14Шаулның абзасы аңардан һәм хезмәтчедән:

– Кайда йөрдегез сез? – дип сорады.

Шаул аңа:

– Ишәкләрне эзләп-эзләп тә таба алмагач, Шемуилгә сугылган идек, – диде.

15Шаулның абзасы:

– Шемуилнең сезгә нәрсә әйткәнен сөйләп бир әле, – диде. 16Шаул үзенең абзасына:

– Ул безгә ишәкләрнең табылуын әйтте, – дип җавап кайтарды, әмма Шемуилнең патшалык хакындагы сүзләрен йомып калды.

Шемуилнең Шаулны патша дип игълан итүе

17Шемуил бөтен Исраил халкын Миспага – Раббы каршына чакырып китерде 18һәм Исраил угылларына болай дип мөрәҗәгать итте:

– Исраилнең Раббы Алласы болай дип әйтә: «Мин, Исраилне Мисырдан алып чыгып, сезне мисырлылар һәм сезне золымлыкка салган башка патшалыклар җәбереннән йолып алдым+. 19Бүгенге көндә исә сезне бәла-казалардан йолып алган, кайгы-хәсрәтләрдән коткарган Аллагыздан йөз чөереп: „Юк, безнең өстән патша куй!“ – дип сорыйсыз. Инде шулай икән, ыругларга бүленеп, нәсел-нәсел булып Раббыгыз каршына килеп басыгыз»+.

20Шуннан Шемуил Исраилдәге бөтен ыругларны чакырып алды һәм, нәтиҗәдә, Беньямин ыругы сайланды. 21Аннары, Беньямин ыругына кергән нәселләрне аерым-аерым үз янына чакырганнан соң, Матри нәселенә тукталдылар; ахырдан Кыйш углы Шаул сайланды. Әмма Шаулны эзли башлаганнар иде – таба алмадылар. 22Алар:

– Шаул бирегә килдеме соң? – дип, Раббыдан сорадылар.

Раббы:

– Монда ул, олаулар арасына кереп поскан, – дип җавап бирде.

23Йөгереп барып, Шаулны качкан җиреннән алып чыктылар. Үзен әйләндереп алган төркем уртасында басып калган Шаул бөтен кешедән бер башка биегрәк иде. 24Җыелган халыкка Шемуил:

– Күрәсезме, Раббы кемне сайлап алды?! Бөтен халык арасында аңа тиң булырдай кеше юк! – диде.

Бар халык шунда:

– Яшәсен патша! – дип кычкырып җибәрде+.

25Шемуил халыкка патша идарәсенең хокук-кагыйдәләрен аңлатты; аңлатканнарын китапка теркәп куйгач, китапны Раббы каршына илтеп салды да халыкка өйләренә таралышырга кушты+. 26Шаул да үз өенә – Гибгага юнәлде; күңелләренә Аллаһы кагылып узган кыю йөрәкле ир-егетләр дә аның артыннан иярде. 27Әмма җәнҗал сөючеләр:

– Ничек итеп бу кеше безне коткара алыр икән?! – дип, үзләренең канәгатьсезлеген белдерделәр һәм Шаулга бүләкләр китерүдән баш тарттылар, ләкин Шаул боларның берсен дә игътибарга алмады+.

11

Шаулның Явеш шәһәрен коткаруы

11^1Көннәрдән беркөнне Аммон патшасы Нахаш, яуга кузгалып, Гилыгадтагы Явеш шәһәрен камап алды. Явеш халкы Нахашка мондый тәкъдим ясады:

– Безнең белән солых төзесәң, сиңа хезмәт итәр идек+.

2Аммони Нахаш исә аларга:

– Һәркайсыгызның уң күзен чокып алып, бөтен Исраилне мәсхәрәгә калдырган тәкъдирдә генә, мин сезнең белән солых төзергә ризамын, – дип җавап кайтарды+.

3Явеш өлкәннәре аңа:

– Безгә җиде көн вакыт бир – Исраилнең һәр төбәгенә илчеләр җибәрик. Безгә ярдәм кулы сузучы булмаса, без синең якка чыгарбыз, – диде.

4Илчеләр, Шаул яшәгән Гибгага килеп, әлеге сүзләрне халыкка җиткерделәр. Моны ишеткәч, халык сөрәнләп кычкырырга, еларга тотынды+. 5Шулчакны үгезләрен куалап басудан кайтып килүче Шаул күренде.

– Халыкка ни булган? Ник елый алар? – дип сорады ул.

Явештән илчеләр алып килгән хәбәрне Шаулга җиткерделәр. 6-7Әлеге сүзләрне ишетүгә, Шаулга Аллаһы Рухы иңде, һәм ул, яман да нык ачуы кузгалган хәлдә ике үгезен кисәкләргә тураклап ташлап, шуларны илчеләр аша Исраил җиренең бөтен төбәкләренә таратырга кушты һәм:

– Шаул белән Шемуилгә ияреп ярдәмгә кузгалмаган һәр кешенең үгезен шушындый язмыш көтә, – дип әйтергә әмер бирде.

Халыкка Раббыдан курку иңеп, бөтенесе бердәй яуга кузгалды++. 8Шаул Безык каласына җыелган кешеләрне барлап чыкты: Исраилдән өч йөз мең, Яһүдәдән утыз мең ир-егет килгән иде+. 9Явеш илчеләренә алар:

– Гилыгад Явешендәге халыкка хәбәр итегез: иртәгә, кояш кыздыра башлаганчы, котылу килер, – дип әйтергә куштылар.

Илчеләр, әлеге сүзләрне Явеш халкына җиткереп, аларны бик куандырдылар. 10Шуннан Явеш халкы Нахашка:

– Иртәгә сезнең якка чыгабыз, безнең белән теләгәнегезне эшләрсез, – дип хәбәр итте.

11Иртәгесен Шаул үзенең сугышчыларын өч төркемгә бүлде, һәм, таң атканчы, алар Аммон гаскәрләре эченә үтеп керделәр, кояш кыздыра башлаганчы, дошманны кырып та салдылар. Араларында исән калганнары кайсы кая таралышып бетте+. 12Шунда халык, Шемуилгә мөрәҗәгать итеп:

– «Шаулгамы соң безнең белән идарә итәргә?!» – дип әйткән кешеләр кая? Тотып китерегез шуларны, без аларның җаннарын алабыз! – дип шаулашырга тотынды.

13Әмма Шаул:

– Бүген берәүнең дә җаны кыелырга тиеш түгел, чөнки бүген Раббы Исраилне коткарды! – дип каршы төште.

14– Әйдәгез, Гилгәлгә барып, Шаулны кабат патшалыкка багышлыйк! – дип тәкъдим итте Шемуил+.

15Шуннан соң барча халык, Гилгәлгә юнәлеп, шунда, Раббы каршында, Шаулны патша дип игълан итте һәм, Раббыга багышлап, татулык корбаны китерде. Шаул белән бергә бөтен Исраил халкы рәхәтләнеп күңел ачты.

12

Шемуилнең халыкка мөрәҗәгать итүе

12^1Шемуил Исраил халкына мондый сүзләр белән мөрәҗәгать итте:

– Менә, сез әйткәннәрнең һәммәсенә колак салдым, сезнең өстән патша билгеләдем+. 2Бүгенге көндә алдан башлап йөрергә сезнең патшагыз бар. Мин исә картайдым инде, чалардым; минем угылларым сезнең арада кала бирә. Яшьлек елларымнан башлап бүгенгәчә мин сезне әйдәп-җитәкләп һәрчак алдан бардым. 3Менә мин сезнең каршыда басып торам. Раббы һәм Ул сайлаган зат алдында шаһитлык итегез: мин кемнең дә булса үгезен яисә ишәген алдыммы?! Берәрегезнең хәтерен калдырдым яисә кемнедер җәберләдемме?! Кемнән дә булса бүләкләр алып, ялган хөкем чыгардыммы?! Хилаф эш кылган булсам әйтегез – мин аны төзәтермен+.

4Халык аңа:

– Син безнең хәтеребезне калдырмадың, җәберләмәдең дә, һәм беркемнән бернәрсә алмадың да, – дип җавап кайтарды.

5Шуннан Шемуил халыкка:

– Сезнең сүзләрегезгә бүген Раббы Үзе һәм Ул сайлап куйган зат шаһиттыр: сез миннән һичнинди гаеп тапмадыгыз! – диде.

– Хак сүз, Раббы Үзе шаһиттыр! – дип җөпләде аны бар халык.

6Шулчак Шемуил халыкка болай диде:

– Муса белән Һарунны сайлаган, сезнең ата-бабаларыгызны Мисыр җиреннән алып чыккан Зат – Раббы Үзедер. 7Инде дә каршыма килеп басыгыз – Раббының сезгә һәм сезнең ата-бабаларыгызга кылган яхшылыкларын исегезгә төшереп, хәзер мин сезгә Раббы алдында хөкем чыгарам. 8Ягъкуб Мисыр җиренә күченеп килеп, ата-бабаларыгыз сөрәнләп Раббыга ялваргач, Раббы, Муса белән Һарунны җибәреп, ата-бабаларыгызны Мисыр җиреннән алып чыкты һәм менә шушы якларга китереп урнаштырды+. 9Әмма ата-бабаларыгыз үзләренең Алласы булган Раббыны оныттылар, шуңа күрә Раббы аларны өсләренә яу белән килгән Хатсорның гаскәр башлыгы Сисера, пелештиләр һәм дә Мәаб патшасы кулына тапшырды+. 10-11Ләкин ата-бабаларыгыз: «Гөнаһлы без, чөнки Раббыдан йөз чөереп башка илаһларга – Багал һәм Ашторет сыннарына табына башладык; хәзер исә безне дошманнарыбыз кулыннан коткар, һәм без Сиңа гына итагать итәрбез», – дип, ярдәм сорап Раббыга инәлеп-ялваргач, Раббы, Яруб-Багал[*] белән Баракны[*], Ифтах белән Шемуилне җибәреп, сезне чолгап алган дошманнарыгыз кулыннан йолып алды, һәм сез шуннан соң хәвеф-хәтәрсез яши башладыгыз++. 12Соңрак Аммон патшасы Нахаш сезгә каршы кузгалгач, сез миңа: «Юк, безнең өстән патшалык итәр өчен безгә патша кирәк!» – дидегез. Раббы Аллагызның сезнең патшагыз булуын исә оныттыгыз+. 13Шулай итеп, менә сезнең үзегез сайлап куйган, үзегез таләп иткән патшагыз – Раббы сезнең өстән патша билгеләде! 14Әгәр сез Раббыгызны олылап-хөрмәтләсәгез, Аңа табынып итагать итсәгез, сүзләренә колак салсагыз, Раббы ихтыярына каршы килмәсәгез, сез үзегез дә, сезнең өстән патшалык итүче патшагыз да Раббы Алла юлыннан йөрсәгез, барысы да әйбәт булыр. 15Ә инде Раббы сүзләренә илтифат итмичә, Аның ихтыярына каршы килсәгез, Раббы, сезнең ата-бабаларыгызга каршы чыккан кебек, сезне дә җәзага тартыр+. 16Хәзер карап багыгыз: Раббы сезнең күз алдында зур бер могҗиза күрсәтер. 17Белгәнегезчә, бодай урагына төшәр чак[*] җитте. Ләкин мин Раббыдан сорармын, һәм Ул яңгырын да яудырыр, күкләрне дә күкрәтер. Шул чагында сез, патша сорап, Раббы алдында нинди зур гөнаһ кылуыгызны аңларсыз һәм күрерсез.

18-19Шемуил Раббыга дога белән мөрәҗәгать итте, һәм Раббы шул көнне үк күк күкрәтеп яңгыр яудырды. Моны күреп, Раббы белән Шемуилдән коты алынган халык Шемуилгә болай диде:

– Раббыга, үзеңнең Аллаңа, без колларың хакында гыйбадәт кыл – әҗәлгә дучар итмә безне: булган гөнаһларыбыз өстенә, патша сорап, тагын бер гөнаһ кылганбыз икән!

20Халыкка җавап итеп, Шемуил:

– Курыкмагыз, кылынасы гөнаһ кылынган инде, ләкин киләчәктә Раббы юлыннан тайчанмагыз һәм, Раббыга ихлас күңелдән табынып, Аңа гына итагать итегез. 21Юк-бар, яраксыз илаһларга иярмәгез: алар сезгә файда китермәс һәм коткара да алмас, чөнки алар һәммәсе чүп кенә+. 22Раббы Үзенең бөек исеме хакына Үз халкын ташламас, чөнки сезне Ул Үзе сайлап алды+. 23Миңа килгәндә исә, мин үзем дә Раббы алдында гөнаһ эш кылмам – сезнең хакта Аңа дога кылудан туктамам, сезне туры, хак юлга өндәүдә булырмын+. 24Тик сез, Раббыдан куркып, Аны олылагыз, чын күңелдән, бөтен йөрәгегез белән Аңа табыныгыз; сезнең хакка кылган олуг гамәлләрен һәрчак истә тотыгыз+. 25Инде явызлык кылыр булсагыз, үзегезнең дә, патшагызның да гомере киселер, – дип әйтте+.

13

Пелештиләргә каршы сугыш

131-2Патша итеп билгеләнгәндә, Шаулга … яшь иде[*]. Исраил белән ике ел идарә иткәннән соң, ул үзенә өч мең исраилине сайлап алды. Шуларның ике меңе Микмәстә һәм Бәйт-Эл тавында Шаул янында калды, бер меңе Йонатан белән Беньямин Гибгасына китте; калганнарын исә Шаул үз өйләренә кайтарып җибәрде.

3Беркөн Йонатан пелештиләрнең Гебадагы сакчылар гаскәрен тар-мар итте, һәм бу хакта пелештиләргә дә мәгълүм булды. Шуннан соң Шаул, гыйбриләр ишетсен дип, быргы кычкыртып бөтен илгә хәбәр салырга боерды+. 4«Шаул пелештиләрнең сакчылар гаскәрен тар-мар китерде, һәм хәзер инде Исраил пелештиләр өчен дошманга әйләнде» дигән хәбәр бөтен Исраилгә мәгълүм булганнан соң, исраилиләр Шаул янына Гилгәлгә җыелды. 5Пелештиләр, Исраилгә каршы яуга кузгалып, утыз мең сугыш арбасы, алты мең атлы җайдагы һәм диңгез буендагы ком бөртеге санынча гаскәриләре белән Бәйт-Әвеннән көнчыгыштарак урнашкан Микмәскә килеп тупландылар+. 6Камалышка эләккән исраилиләр, үзләренә куркыныч янаганны сизеп, мәгарә вә тарлавыкларга, таш кыялар арасына, канау вә чокырларга качышып беттеләр+. 7Гыйбриләрнең кайберләре хәтта, Үрдүн елгасын кичеп, Гәд һәм Гилыгад җирләренә качты. Шаул Гилгәлдә калып, аның янында булган гаскәриләре тирән куркуга төшкән иде. 8Шемуил алдан әйтеп куйганча, Шаул аны җиде көн дәвамында көтте. Шемуил Гилгәлдә һаман да күренмәгәч, Шаулның кешеләре әкренләп таралыша башлады+. 9Шуңа күрә Шаул, тулаем яндыру вә татулык корбаннары өчен кирәкле терлекләрне алып килергә кушып, Раббыга тулаем яндыру корбаны китерде. 10Шаул корбан китерүне төгәлләүгә, Шемуил килеп җитте. Шаул, сәламен күндерергә дип, аңа каршы чыкты. 11Әмма Шемуил аңардан:

– И-и, нәрсә кылдың син?! – дип сорады.

Шаул аңа:

– Мин күрдем ки, кешеләрем мине ташлап кача башлады, ә син билгеләнгән вакытка килеп җитмәдең, пелештиләр исә Микмәскә килеп тупланды. 12Шуннан мин, пелештиләр Гилгәлгә килеп җитеп һөҗүм башлар, ә мин әле Раббыга мөрәҗәгать итмәдем дип, тулаем яндыру корбаны китерергә хәл кылдым, – дип җавап бирде.

13Шемуил аңа:

– Раббы Аллаңның сиңа бирелгән боерыгын үтәмичә, зур ахмаклык кылгансың. Шулай булмаганда, синең нәселең Исраил илендә мәңге патшалык итәр иде+. 14Хәзер исә патшалык итүеңә чик куелыр; Раббы Үз күңеленә хуш килердәй берәр ир-егет табар һәм аңа Үз халкының юлбашчысы булырга боерыр, чөнки син Раббы кушканны үтәмәдең, – диде дә,+
15юлга кузгалып, Гилгәлдән китеп барды. Калган кешеләр исә, дошман гаскәрләре торган урынга таба Шаул артыннан юнәлеп, Гилгәлдән Беньямин Гибгасына килеп тупландылар[*].

Шаул үзе белән калган кешеләрен барлап чыкты – аларның саны алты йөз чамасы иде. 16Шаул үзенең углы Йонатан һәм алар янындагы ир-егетләр белән Беньямин Гибгасында кала бирде; пелештиләрнең тукталган урыны исә Микмәстә иде. 17Пелештиләрнең алдынгы өч гаскәре, станнарыннан чыгып, исраилиләргә һөҗүмен башлады: гаскәрләрнең берсе Шугал төбәгендә урнашкан Опра тарафына юнәлде; 18икенчесе Бәйт-Хорунга илтә торган юлга төште; өченчесе исә Сәбогыйм үзәне белән чиктәш чүлгә таба кузгалды.

19Ул заманнарда Исраил җирендә тимер эшен белүче бер кеше дә калмаган, чөнки пелештиләр, гыйбриләр үзләренә кылыч яисә сөңге ясамагае, дип курка иде. 20-21Төрән, китмән, балта яки урак үткенләргә кирәк булса, яһүдиләр пелештиләргә килергә мәҗбүр иде. Пелешет тимерчеләре төрән, китмән, өч япьле сәнәк, балта үткенләгән һәм колга очына тимер очлык кидергән өчен, бер шәкылның өчтән ике өлешен ала иделәр. 22Шуңа күрә Шаул һәм Йонатан белән бергә яуга кузгалган халык кулында кылыч-сөңге ише әйбер булмады, тимердән коелган сугыш коралы бары Шаул белән аның углы Йонатанда гына иде.

23Пелештиләрнең алдынгы гаскәре Микмәс каршындагы кичү янына чыкты.

14

Йонатанның пелештиләргә һөҗүм итүе

14^1Беркөн Шаул углы Йонатан үзенең корал йөртүчесенә:

– Әйдә теге яктагы Пелешет гаскәрләре янына чыгабыз, – диде. Ә атасына әлеге нияте хакында ул бер сүз дә әйтмәде. 2Шаулның бу вакытны Гибга читендә, Мигронда, анар агачы төбендә утырган чагы иде. Алты йөзләп сугышчысы да, 3өстенә эфод киеп йөрүче Шилоһтагы Раббы рухание Ахия дә биредә иде. Әлеге Ахия, Икәбүднең ир туганы Әхитүб углы булып, Икәбүд – Пинхәс, Пинхәс исә Элинең углы иде. Йонатанның киткәнен беркем белми калды+.

4Йонатан пелештиләр янына чыгарга тиешле кичүнең һәр ике ягында Бутсес һәм Сенне дип аталган үткен ике кыя булып, 5аларның төньяктагысы – Микмәскә, көньяктагысы Гебага карап тора иде.

6Йонатан үзенең корал йөртүчесенә:

– Әйдә шушы сөннәтсезләрнең станына үтеп керик! – диде. – Бәлки, Раббы ярдәменнән ташламас; азмы безнең гаскәр, күпме – җиңү яулау Раббы ихтыярындадыр+.

7Корал йөртүчесе аңа:

– Күңелеңә килгәнне эшлә! Бар! Мин – синең белән! – дип җавап бирде.

8– Хәзер менә без синең белән пелештиләр янына үтәбез дә алар күрердәй урынга чыгып басабыз. 9Әгәр алар безгә: «Без яныгызга төшкәнче, шунда гына басып торыгыз», – дисәләр, торган урыныбызда гына көтәбез, үзебез алар янына менмибез; 10әгәр дә инде: «Бире күтәрелегез», – дисәләр менәрбез; димәк, Раббы аларның язмышын безнең кулга тапшыра; аларның чакыруы безнең өчен бер билге булыр, – диде Йонатан.

11-13Алар икесе Пелешет сугышчылары күрердәй урынга чыгып баскач, тегеләр:

– Әнә, кереп качкан чокыр-ярыклардан гыйбриләр чыга башлады, – дип көлделәр. Аннары Йонатан белән аның корал йөртүчесен:

– Әйтәсе сүзебез бар, бире менегез, – дип, үзләре янына чакырдылар.

Йонатан шундук үзенең корал йөртүчесенә:

– Минем арттан атла, чөнки Раббы аларны Исраил кулына тапшыра, – дип, аяк-куллары белән ябышып-тотынып тау башына күтәрелергә кереште; корал йөртүчесе аның артыннан иярде.

Пелештиләр Йонатанның аяк астына егыла бардылар, корал йөртүчесе исә, яралыларны кырып, хуҗасы артыннан атлады+. 14Йонатан һәм аның корал йөртүчесе белән булган әлеге беренче бәрелештә пелештиләр кечкенә генә мәйданда үзләренең егермеләп сугышчысын югалтты. 15Басуда – пелештиләр станында калган сугышчыларның да, барча халыкның да коты алынды; сакта торган гаскәрләр дә, алдынгы гаскәрләр дә шулай ук куркуга төште; аяк астында җир тетрәп торды, чөнки Аллаһы җибәргән дәһшәт иде бу.

Исраилиләрнең пелештиләрне тар-мар китерүе

16-17Беньямин Гибгасындагы Шаул сакчылары Пелешет сугышчыларының куркудан кайсы-кая чабышканын күреп алдылар, һәм Шаул үзенең кешеләренә:

– Сугышчыларны барлагыз, безнекеләр арасыннан кем чыкты икән, – диде.

Барлаганнан соң, Йонатан белән аның корал йөртүчесенең юклыгы ачыкланды. 18Шаул шунда Ахиягә:

– Аллаһы сандыгын алып кил, – диде, чөнки Аллаһы сандыгы ул чакта Исраил угыллары белән иде+. 19Шаул белән рухани сөйләшеп торган арада, Пелешет гаскәрендәге ыгы-зыгы артканнан-арта гына барды, һәм Шаул үзенең руханиена кулларын төшерергә кушты[*]. 20Шаул, үзенең халкын күтәреп бәрелеш барган урынга килеп җиткәч, шуны күрде: Пелешет гаскәриләре бер-берсенә каршы кылыч күтәргәннәр – алар һәммәсе шашып калган диярсең+. 21Моңарчы әле пелештиләргә хезмәт итеп, алар арасында йөргән гыйбриләр шулвакыт Шаул белән Йонатан ягындагы исраилиләргә килеп кушылдылар. 22Эфраим тауларында яшеренеп яткан исраилиләр дә, пелештиләрнең куркып качканын ишетеп, үз халкына кушылып сугышырга кереште. 23Ул көнне Раббы исраилиләрне Үзенең ярдәменнән ташламады; сугыш хәтта Бәйт-Әвенгә кадәр җәелде.

Сугыштан соңгы вакыйгалар

24Исраилиләр ул көнне нык талчыкты, ә Шаул:

– Кич җитеп, мин үз дошманнарымнан үч алганчы, авызына ризык капкан кешегә ләгънәт төшәр, – дип, сугышчыларын ант эчәргә мәҗбүр итте. Ул көнне һичкем ризыкка орынмады.

25-26Шулай бермәлне сугышчылар, урман эченә кереп, бер аланлыкта кәрәзле балга тап булдылар, әмма берсе дә агып яткан балга орынып карамады, чөнки алар ант бозудан курыктылар. 27Йонатан исә атасының халыктан ант эчерүе хакында белми калган иде, шуңа күрә ул, кулындагы таягының очы белән бераз кәрәзле бал эләктереп, авызына капты, һәм аның күзләре яктырып китте. 28Шулчак сугышчылардан берсе Йонатанга:

– Синең атаң халыкны ант итәргә мәҗбүр итте: «Кем дә булса бүген авызына ризык капса, шуңа минем каргышым төшәр», – диде. Бүген көнозын беркем ашамады, шуңа күрә халык хәлсезләнде, – дип белдерде.

29– Атам җиребезгә бәла алып килгән! Менә, күрегез: аз гына бал кабуга минем күзләрем яктырып китте+. 30Әгәр бүген кулга төшергән малыннан халык аз гына авыз итсә, пелештиләр белән көрәшергә көче күбрәк булыр иде, – диде Йонатан.

31Ул көнне исраилиләр пелештиләрне Микмәстән алып Аялунга кадәр тар-мар китерделәр, һәм сугышчылар тәмам хәлдән тайды+. 32Шуңа күрә алар пелештиләрнең сарыкларын, үгез вә бозауларын тартып алып җиргә егып суярга, каны агып бетмәс борын, ит ашарга тотындылар. 33-34Кайсысыдыр шунда:

– Әнә, Раббы алдында халык гөнаһ эш кыла – каны да качмас борын, ит ашый, – дип, Шаулга җиткерде. Шулчак Шаул болай диде:

– Сез гөнаһ эш кылдыгыз! Минем яныма берәр зуррак таш тәгәрәтеп китерегез дә халыкка шуны хәбәр итегез: «Һәркайсы үзенең үгезен вә сарыгын бирегә алып килеп суйсын да ашасын. Раббы алдында гөнаһ эш кылмагыз, каны китмәгән ит ашамагыз!»

Ул төнне аларның һәркайсы, үз кулы белән үз малын җитәкләп китереп, аны Шаул билгеләгән урында чалды+. 35Шул рәвешле, Шаул Раббыга корбан китерү урыны ясады; бу аның тарафыннан Раббы өчен корылган беренче мәзбәх иде. 36-37Шуннан Шаул:

– Әйдәгез, төнлә пелештиләрне куа чыгыйк. Таң атканчы бөтен әйберләрен талап алып, бер генә кешесен дә исән калдырмыйк, – диде.

Халык аңа:

– Үзең ничек кирәк дип тапсаң, шулай эшлә, – дип җавап кайтарды.

Әмма рухани аларга:

– Әйдәгез Аллаһыга мөрәҗәгать итик! – дип каршы төшкәннән соң, Шаул Аллаһыдан:

– Пелештиләрне куа чыгыйммы? Аларның язмышын Исраил кулына тапшырасыңмы? – дип сорады.

Ләкин ул көнне Аллаһы аңа җавап бирмәде+. 38-39Шуннан Шаул:

– Бөтен түрәләр бире җыелсын! Тикшереп-белешсеннәр: кем бүген гөнаһ кылган? Исраилне коткаручы Раббы Үзе шаһиттыр: әлеге гөнаһны углым Йонатан кылган булса, хәтта аның да гомере киселер! – дип белдерде.

Тик халык арасыннан берәү дә сүз әйтмәде. 40Аннары Шаул Исраил халкына болай дип сүзен дәвам итте:

– Сез барчагыз да бер якка басыгыз, ә мин углым Йонатан белән икенче якка басам.

– Үзең ничек кирәк тапсаң, шулай эшлә, – диде аңа халык.

41– И Раббы, Исраил Алласы! – дип дәште Шаул. – Дөреслекне ач!

Шуннан, жирәбә салынып, Йонатан белән Шаул фаш ителде, ә халыкның гаепсез булуы беленде.

42– Углым Йонатан белән миңа жирәбә салыгыз, – диде Шаул. Жирәбә Йонатанга чыкты+.

43– Сөйләп бак, ни-нәрсә кылдың син бүген? – дип сорады Шаул үзенең углыннан. Углы исә аңа:

– Кулымдагы таякның очы белән бераз бал татып караган идем; инде менә хәзер мин үләргә тиеш, – дип җавап кайтарды.

44– «Вәгъдәмне боза калсам, Аллаһы мине каты җәзага тартсын!» – дип ант эчкән кеше мин: син, Йонатан, бүген үләргә тиеш! – диде углына Шаул.

45Ләкин халык:

– Йонатан бүген Исраилне зур җиңүгә алып килде. Шулай булгач, нишләп әле ул үләргә тиеш?! Бу эшнең буласы юк! Раббы Үзе шаһиттыр: Йонатанның башыннан бер чәч бөртеге дә төшмәс! Пелештиләр белән көрәштә Аллаһы аңа бүген Үзе ярдәм итте! – дип, Шаулга каршы килде.

Шул рәвешле, халык Йонатанны зур бәладән йолып алып, ул исән калды+.

46Шаул пелештиләрне эзәрлекләп китмәде, һәм пелештиләр үз илләренә юл алды.

Шаул алып барган сугышлар. Шаулның гаиләсе

47Шушы хәлләрдән соң Шаул, Исраилдә үзенең хакимлеген ныгытып, Исраилгә чиктәш булган бөтен дошманнары белән һаман сугышып торды. Ул, мәабиләр вә аммониләр, Эдом, Соба патшалары һәм пелештиләр белән әледән-әле сугышлар алып барып, кем белән генә көрәшсә дә, дошманнарын һаман җиңеп килде+. 48Шаул үз-үзен аямыйча сугышты һәм, амалыкыйларны җиңеп, Исраил илен талаучылардан азат итте+.

49Шаулның угыллары Йонатан, Ишви вә Малки-Шуа исемле булып, кызларының өлкәне – Мераб, кечесе Микәл исемен йөртә иде+. 50Шаулның хатыны Ахиногам – Ахимагас кызы иде. Шаулның гаскәр башлыгы Әбнер – Шаул агасы Нернең углы иде+. 51Шаулның атасы Кыйш һәм Әбнер атасы Нер икесе дә Абиел угыллары иде+.

52Шаул заманында пелештиләр белән аяусыз сугышлар тынып тормады. Гайрәтле вә тәвәккәл берәр кеше күзенә чалынса, Шаул аны үзенә хезмәткә ала торган булды+.

15

Амалыкыйларга каршы сугыш

15^1Көннәрдән беркөнне Шемуил, Шаулга мөрәҗәгать итеп, болай диде:

– Үз халкы Исраил өстеннән патша итеп билгеләр өчен сиңа май сөртергә мине Раббы җибәрде; хәзер син Раббы тавышына колак сал+. 2Күкләр Хуҗасы Раббы шуны белдерә: «Исраилиләр Мисырдан чыкканда, аларның юлына аркылы төшеп халкыма явызлык кылган өчен, амалыкыйларны Мин җәзага тартам+. 3Хәзер син бар да амалыкыйлар җирен тар-мар китер, андагы бар нәрсәне тәмам кырып бетер, берсен-бер аяма: ир-атын вә хатын-кызын да, бала-чагасын вә күкрәк сабыен да, шулай ук үгез вә сарыкларын, дөя вә ишәкләрен дә үтереп ташла!»

4Шаул үзенең ир-егетләрен барлап чыкты; Телаимдә ике йөз мең җәяүле сугышчы һәм Яһүд ыругыннан ун мең гаскәри барлыгы ачыкланды+. 5-6Аннары Шаул амалыкыйларның биләмәсендәге бер шәһәр читенә килеп туктады да үзәнлектә яшеренеп көтеп торырга булды.

– Барыгыз, – диде ул кыниләргә, – амалыкыйлардан аерылып, биредән китегез! Алар белән бергә сезнең җаныгызны да кыясым килми, чөнки Исраил халкы Мисырдан чыгып барганда, сез аларга мәрхәмәт күрсәттегез.

Кыниләр шуннан соң амалыкыйлардан аерылып чыкты+. 7Һәм Шаул амалыкыйларны Хавиләдән алып Мисыр чигендәге Шурга чаклы тар-мар китерде,+
8амалыкыйлар патшасы Агагны әсирлеккә төшерде, халыкның барысын кырып бетерде+. 9Әмма Шаул һәм аның халкы Агаг патшаны аяп калды. Алар иң шәп һәм яхшырак күренгән сарык-үгезләрне, бәрәннәрне, шулай ук затлырак барлык мал-мөлкәтне юк итәргә кызганды, әһәмияте булмаган җыен чүп-чарны, иске-москыны исә кырып бетерде.

Раббының Шаулдан ваз кичүе

10Шуннан Раббы Шемуилгә болай дип белдерде:+

11– Шаулны патша итеп куйганыма үкенәм, чөнки ул Миннән читкә тайпылды, кушканнарымны үтәмәде.

Шемуил, зур борчуга калып, төнозын Раббыга дога кылып ялварып чыкты. 12Иртәгесен, таң белән торып, Шаулны күрергә китте. Әмма Шемуилгә:

– Шаул, Кәрмил шәһәренә барып, үзенә һәйкәл куйдырды һәм, кире әйләнеп кайтканнан соң, Гилгәлгә төште, – дип хәбәр иттеләр+. 13Янына Шемуил килгәч, Шаул аңа:

– Раббы сине мөбарәк кылсын! Раббы кушканны үтәдем мин, – диде.

14– Алайса, ни өчен минем колагымда сарыклар бәэлдәве һәм үгезләр мөгрәве яңгырый? – дип сорады аңардан Шемуил.

15– Амалыкыйлардан алып кайттык, чөнки халык иң яхшы сарык вә үгезләрне Раббыга, синең Аллаңа, корбан китерер өчен калдырды, ә бүтәннәрен кырып бетердек, – дип җаваплады Шаул.

16– Сабыр ит, узган төнне Раббының миңа нәрсәләр әйткәнен сөйләргә бир, – диде Шемуил.

– Ярар, сөйлә, – дип ризалашты Шаул.

17Һәм Шемуил болай диде:

– Үзеңне кечкенә бер кеше дип санасаң да, Исраилдәге барлык ыруглар өстеннән түрә итеп билгеләнмәдеңме әллә?! Исраил патшасы итеп билгеләп, Раббы сиңа май сөртте. 18Раббы сиңа: «Бар, гөнаһ ияләре амалыкыйларны тоташтан юк ит, соңгы кешеләрен кырып бетергәнчегә кадәр аларга каршы сугыш!» – дип, Үзенең әмерен биреп, сине юлга озатты. 19Нишләп соң син, Раббы әйткәннәргә колак салмыйча, табыш артыннан ташландың, Раббы каршында явызлык кылдың?

20– Раббының сүзләренә колак салдым мин, Раббы җибәргән урынга киттем, – диде Шаул Шемуилгә, – амалыкыйларның барысын кырып бетердем, бары тик бер кешене – патшалары Агагны гына әсир итеп алып кайттым. 21Халык исә кулга төшерелгән, юк ителергә тиеш булган әлеге сарык вә үгезләрнең иң яхшыларын Гилгәлдә Раббыга – синең Аллаңа корбан китерергә дип алып кайтты.

22Әмма Шемуил аңа болай диде:

– Раббы кушканны тыңлауга караганда тулаем яндыру корбаны вә башка төр корбаннар Раббы күңеленә якынракмы әллә?! Раббы кушканны тыңлау корбаннардан күпкә кыйммәтрәк, буйсыну да куй маеннан күпкә яхшырак!+
23Чөнки үҗәтлек, сихер кебек үк, зур гөнаһтыр, карышу да потка табынудай яман нәрсәдер. Син Раббының сүзләрен санга сукмагач, Раббы да сине патша буларак танырга теләми+.

24-25– Гөнаһым зур минем! Чөнки Раббының боерыгын үтәмәдем, син әйткәннәрне дә күңелемә беркетмәдем; сугышчыларымнан куркып, алар әйткән сүзгә күндем. Хәзер исә минем шушы гөнаһымны кичер: минем белән кире кайт – Раббыга гыйбадәт кылыр идем, – диде Шаул Шемуилгә.

26-27Шемуил, аңа каршы килеп:

– Кайтмыйм мин синең белән, чөнки син Раббының кушканнарын игътибарсыз калдырдың, һәм шуның өчен Раббы сине Исраил патшасы булудан мәхрүм итә, – диде дә китәргә дип борылды, әмма Шаул, аны туктатмакчы булып, өс киеменнән эләктереп алды, һәм Шемуилнең киеме ертылып чыкты+. 28-29Шунда Шемуил аңа болай дип әйтте:

– Раббы бүген Исраил патшалыгын, синнән тартып алып, синнән яхшырак булган якыныңа тапшырды. Исраилнең тугрылыклы Алласы ялган сүз сөйләмәс һәм тәүбә дә китермәс, тәүбә итәр өчен адәм баласы түгел Ул++.

30– Әйе, гөнаһлы мин, ләкин минем белән кайт та халкымның өлкәннәре һәм бөтен Исраил каршында миңа хөрмәт күрсәт, шул чагында мин Раббыга – синең Аллаңа гыйбадәт кылырмын, – диде Шаул.

31Шемуил аның белән бергә әйләнеп кайтты, һәм Шаул Раббыга гыйбадәт кылды.

32Аннары Шемуил:

– Амалыкыйлар патшасы Агагны минем яныма китерегез, – диде.

Агаг, дер калтырап, аның каршына килеп басты һәм күңеленнән: «Үлем ачысын татымамдыр, шәт», – дип уйлап куйды.

33Әмма Шемуил аңа:

– Синең кылычың күпме ананы баласыннан мәхрүм итте; шул хатын-кызлар кебек үк, синең анаң да углын җуйсын, – диде дә Агагны Гилгәлдә Раббы каршында кылычы белән чабып үтерде.

34Аннары Шемуил Рамаһка кайтып китте, Шаул исә үз өенә – Гибгага юнәлде. 35Шуннан ары Шемуил үз әҗәленә кадәр Шаулны бүтән күрмәде, әмма ул аның өчен һаман зур кайгыда яшәде. Ә Раббы Шаулны Исраил патшасы итеп куйганы өчен бик үкенде+.

16

Давыт – Раббы билгеләгән патша

16^1Беркөнне Раббы Шемуилдән:

– Минем тарафтан сөрелгән Исраил патшасы Шаул өчен тагын күпме кайгырып яшәргә җыенасың?! – дип сорады, аннары: – Мөгезгә зәйтүн мае сал да Бәйт-Лехемгә юл ал. Мин сине шунда яшәүче Ишай атлы кеше янына җибәрәм: аның угыллары арасыннан берсен патшалыкка тәгаенләдем, – дип өстәде+. 2-3Аңа җавап итеп Шемуил:

– Ничек итеп барыйм мин анда? Бу хакта ишетсә, Шаул үтерә бит мине, – диде.

Раббы Үзенең сүзен дәвам итте:

– Көтүдән бер тана бозауны ал да: «Раббыга корбанлык мал китердем», – дип әйт һәм Ишайны шунда корбан итенә дәш. Шуннан соң нәрсә эшләргә икәнен Мин сиңа әйтермен. Мин күрсәткән кешене патшалыкка багышлап, син аның башына маеңны сөртерсең.

4Шемуил барысын да Раббы кушканча эшләде: ул Бәйт-Лехемгә килеп җитүгә, шәһәрнең өлкәннәре, борчылып, аның каршына чыктылар һәм:

– Иминлек белән килдеңме? – дип сорадылар.

5– Иминлек белән! Раббыга корбан китерергә дип килдем; пакьләнегез дә минем белән бергә корбан китерергә барыгыз, – дип җаваплады Шемуил һәм Ишай белән аның угылларын, пакьләндереп, корбан китерү мәҗлесенә чакырды+. 6Алар килгәч, Ишайның Элиаб атлы углын күреп, Шемуил: «Раббы сайлаганы менә шушысы булса кирәк!» – дип уйлады+. 7Әмма Раббы Шемуилгә:

– Аның тышкы кыяфәтенә вә буй-сынына карама, Мин аны читкә тибәрдем, чөнки Минем караш адәм балаларыныкыннан үзгә: адәм баласы кешенең йөзенә бакса, Раббы исә кешенең йөрәгенә күз сала, – диде+.

8Шуннан Ишай, икенче углы Абинадабны чакырып алып, аны Шемуил каршына китерде. Әмма Шемуил:

– Юк, Раббы монысын да сайламады, – диде.

9Аннары Ишай Шамманы дәште. Шемуил:

– Юк, Раббы монысына да тукталмады, – диде+.

10-11Шул рәвешле, Ишай Шемуил янына бер-бер артлы үзенең җиде углын алып килеп карады, тик Шемуил Ишайга:

– Болар арасыннан Раббы берсен дә сайламады, – диде һәм: – Синең бөтен угылларың да биредәме? – дип сорады.

Ишай аңа:

– Төпчек углым бар, ләкин ул сарыклар көтә, – диде.

Шемуил Ишайга:

– Берәрсен аның артыннан җибәр һәм бире алып кил; чөнки ул килеп җитмичә, без табын янына утырмаячакбыз, – дип әйтте.

12Ишай төпчек углы артыннан җибәрде, һәм бераздан аны алып килделәр. Яңаклары янып торган, якты карашлы, мәһабәт кыяфәтле үсмер егет иде бу. Шунда Раббы Шемуилгә:

– Аягүрә торып бас та аңа маеңны сөрт, чөнки бу үсмер – Мин сайлаган кешедер, – диде.

13Шуннан Шемуил, зәйтүн мае салынган мөгезен алып, Ишайның угыллары арасыннан төпчек углының башына май сөртте. Шул көннән Давыт исемле бу егеткә Раббының Рухы иңеп, Давыт үзендә Раббының Рухын йөртә башлады.

Аннары Шемуил, урыныннан кузгалып, Рамаһ тарафына юл алды+.

Давытның Шаулга хезмәт итә башлавы

14Шаулдан Раббының Рухы китеп, Раббы аңа явыз рух җибәрде, һәм әлеге явыз рух аны әледән-әле борчып тора иде+. 15-16Шаулның хезмәтчеләре аңа:

– Аллаһы җибәргән явыз рух тынгылык бирми сиңа; каршысында басып торган хезмәтчеләренә әфәндебез әмер бирсә, без аңа гөсләдә оста итеп уйнаучы кеше табар идек тә, сиңа Аллаһыдан явыз рух иңүгә әлеге уенчы, гөсләдә уйнап, сине тынычландырыр иде, – дип тәкъдим иттеләр.

17Шаул үзенең хезмәтчеләренә:

– Алайса, әйбәт уенчы табып, аны минем яныма китерегез, – диде+.

18Хезмәтчеләрнең берсе шунда:

– Бәйт-Лехемдә яшәүче Ишай атлы бер адәмнең углы гөсләдә уйнаганны күргән идем. Ул үзе гайрәтле яугир һәм акыллы-зирәк сүзле, күрер күзгә дә күркәм. Раббы – аның юлдашыдыр, – диде.

19Шуннан Шаул «Көтү көтә торган Давыт углыңны минем яныма җибәр әле» дигән хәбәр белән Ишайга илчеләрен юллады.

20Ишәккә төягән икмәген, турсыгы белән шәрабын вә бер кәҗә бәтиен углы Давыт кулына тапшырып, Ишай аны Шаул янына озатты. 21Шаул янына килеп җитеп, Давыт аңа хезмәт итә башлады. Шаулга ул бик ошады, һәм Давыт аның корал йөртүчесе булып китте. 22Шуннан Шаул: «Давыт минем янымда хезмәт итәргә калсын, чөнки ул минем күңелемә хуш килде», – дип әйтергә Ишайга илчеләрен җибәрде.

23Шул рәвешле, Шаулга Аллаһыдан явыз рух иңгән саен, кулына гөсләсен алып Давыт уйный башлый, һәм явыз рух китеп, Шаулның күңеле күтәрелә, кәефе яхшыра иде.

17

Галиатның исраилиләрне алышка чакыруы

17^1Пелештиләр, сугыш башларга дип, гаскәр тупларга тотындылар һәм, Яһүдә җирендәге Суккөттә җыйналып, Эфес-Даммимгә, Суккөт белән Азыка арасына килеп тукталдылар+. 2Шаул белән исраилиләр дә, пелештиләргә каршы яуга кузгалып, Имәннәр үзәненә килеп тукталдылар. 3Пелештиләр үзәнлекнең бер ягындагы калкулык өстенә, исраилиләр исә үзәнлекнең икенче ягындагы таулыкка килеп бастылар.

4Гәт шәһәрендә яшәүче, буе алты терсәк вә бер карыш[*] булган Галиат атлы көрәшче пелештиләр арасыннан алга чыкты+. 5-6Аның башында – җиз очлым, өстендә – балык тәңкәләре сыман итеп эшләнгән, авырлыгы биш мең шәкылга[*] тәңгәл бакыр көбә, аягында – бакырдан коелган тез каплагычлары, аркасында – кыска саплы сөңге. 7Сөңгесенең сабы туку күшәсе[*] сыман, тимер очлыгы исә алты йөз шәкылга[*] тиң иде. Корал йөртүчесе, Галиатның калканын тотып, аның алдыннан атлады+. 8Шулай итеп, Галиат алга чыгып басты да Исраил гаскәрләренә:

– Нигә дип сез, сугышырга җыенып, тезелешеп бастыгыз? Мин – пелешти, сез – Шаул хезмәтчеләре. Үзегезнең яктан берәрсен сайлагыз да, ул минем белән алышырга чыксын!+
9Әгәр ул, минем белән алышка чыгып, мине җиңә икән, без сезнең колларыгызга әйләнәбез; әгәр дә инде мин, җиңеп чыгып, аны үтерәм икән, сез безнең колга әйләнәсез һәм безгә хезмәт итәсез, – дип кычкырды.

10Аннары әлеге пелешти:

– Бүген мин Исраил гаскәрләрен мәсхәрәгә калдырачакмын; арагыздан берәрсе көрәшергә чыксын, алышып карыйк аның белән, – дип өстәде.

11Шаул үзе дә, исраилиләрнең һәммәсе дә, әлеге сүзләрне ишетеп, бик нык куркуга төштеләр.

Давыт – яу кырында

12Давыт – Яһүдә Бәйт-Лехемендә яшәүче эфрати Ишайның углы иде. Шаул патшалык иткән заманда сигез угылның атасы булган Ишай инде шактый өлкән яшькә җиткән иде. 13Ишайның өч өлкән углы, Шаулга ияреп, сугышка чыгып китә, аларның иң өлкәне – Элиаб, икенчесе – Абинадаб, өченчесе Шамма исемле иде+. 14-15Ә Давыт гаиләдә иң кечесе иде. Аның өч өлкән агасы Шаул белән чыгып киткәч, атасының сарыкларын көтәр өчен, Давыт әледән-әле Шаул яныннан Бәйт-Лехемгә кайта иде.

16Әлеге пелешти Галиат кырык көн дәвамында иртәле-кичле Исраил гаскәрләре каршына чыга да баса, чыга да баса иде.

17-18Көннәрдән беркөнне углы Давытка Ишай болай диде:

– Берәр эфа кыздырган орлык белән менә бу ун ипине ал да гаскәрләр тупланган урынга абыйларыңа тизрәк илтеп бир; ә менә бу ун данә сырны абыйларыңның меңбашына бирерсең; абыйларыңның саулык-сәламәтлеген белеш һәм аларның исән-имин булуын дәлилләүче берәр әйбер алып кайт+. 19Хәзерге вакытта Шаул, синең өч ир туганың һәм Исраил гаскәрләре Имәннәр үзәнендә пелештиләргә каршы сугышка керергә җыена.

20Иртәгесен Давыт таң белән торды, сарыкларын икенче бер көтүчегә тапшырды да, йөген йөкләп, атасы Ишай кушкан җиргә юнәлде. Давыт олаулар янына килеп җиткән мәлне, саф-саф тезелгән сугышчылар, оран салып кычкыра-кычкыра, бәрелешкә әзерләнә иделәр. 21Шуннан исраилиләр һәм пелештиләр кара-каршы сафларга тезелеп бастылар. 22Үзе алып килгән азык-төлекне Давыт олауларны саклаучы каравылчыга калдырды да, абыйларының хәл-әхвәлен белешергә дип, сафлар тезелгән якка йөгерде. 23Абыйлары белән сөйләшеп торган арада Гәттә яшәүче Пелешет баһадиры Галиат гаскәриләр сафыннан алгарак чыкты да әүвәлге сүзләрен кабатлады; Давыт аның нәрсәләр әйткәнен ишетеп алды. 24Галиатны күрүгә исраилиләр, котлары алынып, аңардан кача башладылар. 25Шулчак аларның кайберләре:

– Әлеге кешене күрәсезме? Ничәнче тапкыр инде ул әнә шулай чыга да Исраилне мәсхәрәли. Әгәр дә берәрсе шуның башына җитә калса, Шаул патшадан зур байлык алыр иде. Батыр чыккан ир-егеткә Шаул үзенең кызын да бирер, атасы гаиләсен дә Исраилдә бөтен салымнардан азат итәр иде, – диде+. 26Янәшәсендә басып торган кешеләрдән Давыт:

– Әлеге пелештине үтереп, Исраилне шушы мәсхәрәдән коткарган кешене нәрсә көтә? – дип сорады. – Тере Зат булган Аллаһы гаскәрләрен шулай мыскыл итәргә бу сөннәтсез пелешти кем булган әле?!

27Кешеләр баягы сүзләрен кабатлап:

– Аны үтергән кешене менә нәрсәләр көтә, – дип өстәделәр.

28Давытның олы абыйсы Элиаб, энесенең сугышчылар белән сөйләшеп торуын күргәч, ачуланып аңа:

– Ник килдең син бирегә? Болай да аз сарыкларны чүлдә кемгә калдырып киттең? Синең тәкәббер һәм яман күңелле булуың миңа мәгълүм. Син бирегә ничек сугышканны карарга килгәнсең, – диде.

29-30– Нәрсә эшләдем соң мин?! Бары сөйләштем генә бит! – диде аңа Давыт һәм, икенче берәүгә таба борылып, шул ук сорауны бирде, һәм аңа әүвәлгечә җавап бирделәр.

31Давытның сүзләре Шаулга барып җитеп, Шаул аны үз янына чакырып алды. 32Патшасына Давыт болай диде:

– Шушы пелешти аркасында беркем дә төшенкелеккә бирелмәсен, синең колың аның белән алышырга әзер!

33– Әлеге пелешти белән алышырга чыга алмыйсың син! Чөнки син әле үсмер егет кенә, ә ул – кечкенәдән сугышып өйрәнгән гаскәри, – дип, Шаул аңа каршы төште.

34Давыт исә Шаулга:

– Синең колың – атасының сарыкларын көткән кешедер: кайвакыт арыслан яисә аю көтүдәге сарыкны алып китә калса, 35мин, әлеге ерткыч җанварны куып җитеп, аңа ташлана һәм авызыннан сарыкны тартып ала идем. Инде алар миңа һөҗүм итә калса, мин аларны ялларыннан эләктереп алып кыйнап үтерә идем. 36Синең колың – арыслан да, аю да үтергән кеше! Тере Зат булган Аллаһы гаскәрләрен шулай мәсхәрә иткән өчен, менә бу сөннәтсез пелештине шул ук язмыш көтә. 37Арыслан белән аюдан коткарган Раббы мине әлеге пелешти кулыннан да йолып алыр, – дип җавап кайтарды.

– Ярый, бар, Раббы юлдашың булсын, – диде аңа Шаул 38һәм Давытка үзенең хәрби киемен, көбәсен бирде, башына җиз очлымын кигертте. 39Киеме өстеннән Шаулның кылычын биленә тагып, Давыт әрле-бирле йөренеп карады, чөнки аның моның ише хәрби киемнән йөргәне юк иде. Аннары ул Шаулга:

– Мин боларны киеп йөри алмыйм, чөнки күнекмәгәнмен, – дип, хәрби киемнәрен салды; 40кулына юл таягын алды, елга буеннан биш шома таш сайлап үзенең көтүче биштәренә тутырды да, биштәрен асып, ташаткыч[*] тотып, пелешти Галиат каршына чыгып басты.

Давытның Галиатны җиңүе

41Пелешти Галиат та, алга чыгып, акрынлап Давытка таба якынлаша башлады, аның алдыннан корал йөртүчесе атлады. 42Яңаклары янып торган чибәр йөзле яшь егетне күреп, Галиат аңа кимсетүле карашын ташлады.

43-44– Нәрсә син миңа каршы таяк күтәреп чыгасың? Эт түгел бит мин сиңа! – диде Пелешет баһадиры һәм, үз илаһлары белән Давытны каһәрләп: – Якынрак кил әле, хәзер мин синең мәетеңне күктәге кошларга һәм басудагы җанварларга озатам, – дип өстәде+.

45Давыт исә аңа:

– Син миңа каршы кылыч тотып, сөңге, кыска саплы сөңге белән коралланып киләсең, мин исә сиңа каршы син мәсхәрәләгән Исраил сугышчыларының Алласы, Күкләр Хуҗасы Раббы хакына киләм+. 46Бүген сине Раббы минем кулга тапшыра; бүген мин, синең җаныңны кыеп, башыңны чабып төшерермен, Пелешет гаскәриләренең мәетләрен исә күк кошларына вә җир җанварларына бирермен. Исраил җирендә Аллаһының барлыгы бөтен дөньяга мәгълүм булыр+. 47Бирегә җыелганнарның да һәммәсенә мәгълүм булыр: Раббы кылыч вә сөңге белән коткармый. Бу сугыш Раббыныкы, һәм Ул сезне безнең кулга тапшыра, – дип җавап бирде+.

48Пелешет баһадиры, урыныннан кузгалып, Давытка таба якыная башлагач, Давыт пелештиләр сафына таба – Галиатка каршы йөгерде. 49Аннары кулын биштәренә тыгып бер таш алды да теге ташаткыч каеш ярдәмендә Галиатка томырды. Таш нәкъ аның маңгаена туры килеп яньчеп керде, һәм Галиат йөзе белән җиргә ауды. 50Шул рәвешле, Давыт, Пелешет баһадирын ташаткыч вә бер таш ярдәмендә җиңеп, аны теге дөньяга озатты; алышка чыкканда, Давытның кулында кылыч юк иде+. 51Шуннан Давыт йөгереп килеп Галиат өстенә аягын куйды һәм, аның кынысыннан кылычын тартып чыгарып, башын чабып өзде. Баһадирларының җан бирүен күргәч, пелештиләр кача башлады. 52Исраил һәм Яһүдә сугышчылары орышка күтәрелеп кычкыра-кычкыра дошманга ташландылар да пелештиләрне Гәт[*] һәм Экрон капкасына кадәр куа бардылар. Шагараим юлы, Гәт белән Экронга кадәр, пелештиләрнең мәетләре белән капланды+. 53Дошманнарын эзәрлекләп баручы исраилиләр, пелештиләр станына әйләнеп кайтып, аны тәмам талап бетерделәр. 54Давыт Пелешет баһадирының башын Иерусалимгә илтте, ә аның коралларын үзенең чатырында калдырды+.

Давытны Шаул белән таныштыру

55Пелешет баһадиры белән алышырга чыккан Давытны күргәч, Шаул үзенең гаскәр башлыгы Әбнердән:

– Әбнер! Бу үсмер егет кем углы? – дип сорый. Әбнер аңа:

– Гомерең озын булсын, патшам, әйтә алмыйм, – дип җавап бирә+.

56Моңа Шаул:

– Кем углы икәнен сорашып бел, алайса! – ди.

57Давыт Пелешет баһадирын җиңеп кайткан чакта, Әбнер, аны туктатып, Шаул янына алып килә, һәм бу вакытны Галиатның башы Давыт кулында була.

58– Кем углы син, егет? – дип сорый аңардан Шаул.

– Бәйт-Лехемдә яшәүче Ишай атлы колыңның углы мин, – дип җавап кайтара аңа Давыт.

18

18^1Давыт белән Шаул арасында барган әңгәмәнең азагына Йонатанның күңеле Давытка инде тәмам берегеп өлгерде, Йонатан Давытны ихлас күңеленнән яратты+. 2Шул көннән Шаул, Давытны үз янында калдырып, аңа атасы йортына кайтырга рөхсәтен бирмәде. 3Йонатан белән Давыт исә дус булырга сүз куештылар, чөнки Йонатан Давытны үзен яраткан кебек үк ярата башлаган иде. 4Йонатан үзенең өс киемен салып Давытка бирде, шулай ук үзенең башка киемнәрен вә кылыч белән җәясен дә, бил каешын да аңа бирде. 5Шаул Давытны кайда гына җибәрсә дә, ул һәр эштә уңышка иреште. Шаул аны үз гаскәрендәге хәрбиләр өстеннән башлык итеп куйгач, бу хәл барча халыкка һәм Шаул хезмәтчеләренә бик ошады.

Шаулның Давытны өнәми башлавы

6Давыт Пелешет баһадирын җиңгәннән соң бөтенесе җыйнаулашып өйләренә кайтып барган чакта, Исраил шәһәрләренең һәркайсында хатын-кызлар, шөлдерле барабан һәм сазларда уйный-уйный, җырлап-биеп, шатланышып, Шаул патша каршына чыктылар+. 7Уен коралларында уйнаучы хатын-кызлар:

– Шаул меңне җиңде, ә Давыт – ун меңне! – дип такмаклап җырладылар+.

8Бу сүзләрне ишетеп, Шаулның бик нык хәтере калды. Ачуы чыгып: «Мин меңне җиңгәнмен, ә Давыт әнә ун меңне җиңгән икән. Хәзер аңа патша булу гына җитми», – дип уйлады ул күңеленнән. 9Шул көннән Шаул Давытка шикләнеп карый башлады.

10Икенче көнне исә Шаулга Аллаһыдан явыз рух иңеп, Шаул үз өендә котырынырга тотынды, һәм Давыт, гадәттәгечә, гөсләсен алып уйный башлады; Шаулның кулында исә сөңге иде+. 11Бермәлне Шаул, Давытны сөңге белән диварга беркетеп-кадаклап куярга уйлап, сөңгесен аңа томырды. Давыт шулай ике тапкыр читкә тайпылып калды. 12Шаул Давыттан курка башлады, чөнки Раббы, Шаулдан йөз чөереп, Давытның юлдашына әйләнде. 13Шуннан Шаул, Давытны үзеннән читләштерергә ниятләп, аны үз гаскәрендә меңбашы итеп билгеләде; шул рәвешле, Давыт халыкны әйдәп сугышларда алдан йөрде. 14Ул нинди генә эшкә алынса да, зур уңышларга иреште, чөнки Раббы аның юлдашы булды+. 15Шаул, Давытның уңышларын күреп, аңардан курка иде. 16Бөтен Исраил вә Яһүдә халкы Давытны яратты, чөнки ул аларны әйдәп сугышларда алдан йөрде.

Давытның Шаул кызына өйләнүе

17Көннәрдән беркөнне Шаул Давытка:

– Менә минем зур кызым Мераб. Әгәр син батыр сугышчы булып Раббы алып барган бәрелешләр белән җитәкчелек итсәң, мин аны сиңа хатынлыкка бирәм, – диде. Ә үзе күңеленнән: «Алай-болай Давыт сугышта үлә калса, аның гомере минем кулдан түгел, пелештиләр кулыннан киселер», – дип уйлады+.

18Әмма Давыт Шаулга:

– Патша кияве булырдай кем соң мин ул кадәр?! Мин үзем дә, нәселем дә, исраилиләр арасында атамның гаиләсе дә нәрсә инде ул кадәр?! – дип җавап бирде+.

19Әмма Шаул кызы Мерабның Давытка кияүгә чыгар вакыты җиткәч, аны Мехола шәһәреннән Адриел исемле егеткә бирделәр+. 20Ләкин Давытка Шаулның икенче кызы Микәл гашыйк булды. Бу хакта Шаулга билгеле булгач, әлеге хәбәр аның күңеленә хуш килде. 21«Микәлне аңа кияүгә бирермен дә кызым аның өчен тозакка әйләнер, һәм Давытның әҗәле пелештиләр кулыннан булыр», – дип уйлады Шаул, ә Давытның үзенә ул:

– Хәзер син минем белән икенче кызым аша туганлашасың, – диде.

22Шуннан Шаул үзенең хезмәтчеләренә мондый әмер бирде:

– Башкаларга сиздермичә генә Давытка: «Патша сине якын күрә, аның хезмәтчеләре дә сине үз итә. Нигә сиңа патша кияве булмаска?!» – дип әйтегез.

23Шаулның хезмәтчеләре әлеге сүзләрне Давытка җиткерделәр, әмма аларга ул:

– Патша кияве булу җиңел дип беләсезме?! Мин ярлы һәм кечкенә кешемен, – дип җавап бирде.

24Хезмәтчеләре Давытның әлеге сүзләрен патшаларының колагына ирештергәч, 25Шаул:

– Давытка белгертегез: патшага аңардан мәһәр кирәк түгел, әгәр патша, дошманнарыннан үч алу максаты белән йөз пелешти иренең җанын кыеп, аларны сөннәткә утыртса, шул җиткән, – диде, чөнки күңеленнән ул Давытны пелештиләр кулыннан үтертергә өметләнә иде+. 26-27Шаулның хезмәтчеләре Давытка әлеге сүзләрне ирештерделәр, Давыт исә, патша кияве булырга өмет барлыкка килүенә куанып, билгеләнгән вакытның җитүен дә көтмичә, үз кешеләрен ияртеп китте һәм, ике йөз пелештинең җанын кыеп, аларны сөннәткә утыртты һәм кисеп алынган әйберләрне патшага алып кайтып күрсәтте. Шуннан Шаул аңа кызы Микәлне кияүгә бирде. 28-29Раббының Давыт юлдашы булуын һәм кызы Микәлнең дә аны яратуын күреп, Шаул Давыттан тагын да ныграк курка башлады һәм аның гомерлек дошманына әйләнде.

30Пелешет яубашлары әледән-әле исраилиләр белән көрәшкә чыга торды, һәм, Шаулның башка гаскәриләреннән аермалы буларак, Давыт һәрвакыт зур җиңүләргә ирешә иде, шул сәбәпле Давыт исеменә һаман дан-хөрмәт яуды.

19

Шаулның Давытны эзәрлекләве

191-3Шаул үзенең углы Йонатанга һәм бөтен хезмәтчеләренә Давытны үтерергә кирәклеген белдерде. Әмма Шаулның углы Йонатан, Давытны нык яратканга күрә, аны алдан кисәтеп куйды:

– Минем атам синең җаныңны кыярга җай чыкканны чамалап йөри. Иртәгә иртәдән сак бул, аулак урында яшеренеп тор; мин, атам белән кырга чыккан булып, син яшеренгән тирәгә туктармын да синең хакта сүз башлармын; аннары белгәннәремне сиңа җиткерермен.

4-5Йонатан, Давыт хакында атасы Шаулга гел яхшы сүзләр генә сөйләп:

– Патша үзенең колы Давытка юкка гаеп яга, аның сиңа карата һичбер гөнаһ эш кылганы юк, – диде, – ул синең өчен бик күп файдалы эшләр башкарды; үз тормышын куркыныч астына куеп, Пелешет баһадиры белән алышырга чыкты. Раббы бөтен Исраилгә бөек җиңү җибәрде, син, моны күреп, үзең дә сөенгән идең. Ни өчен соң син, бер сәбәпсезгә гаепсез Давытның канын коеп, җаныңа гөнаһ алырга җыенасың+?

6Углы Йонатан сөйләгәннәрне тыңлап бетергәч, Шаул:

– Раббы Үзе шаһиттыр: Давытның җаны кыелмас! – дип ант итте.

7Шуннан соң Йонатан, Давытны чакырып алып, әлеге сүзләрнең һәммәсен түкми-чәчми аңа җиткерде, аннары Давытны Шаул янына алып килде, һәм Давыт әүвәлгечә Шаулга хезмәт итә бирде.

8Көннәрдән беркөнне тагын сугыш башланды: Давыт, янәдән пелештиләр белән алышып, аларны тәмам тар-мар китерде, һәм пелештиләр аңардан качарга мәҗбүр булдылар.

9Беркөн Шаулга Раббыдан янә явыз рух иңде. Шаул, кулына сөңгесен тотып, өендә утыра, ә Давыт аңа гөсләдә уйный иде+. 10Шунда Шаул, сөңгесен атып, Давытны диварга кадаклап-беркетеп куярга омтылды, ләкин Давыт читкә тайпылды, һәм сөңге диварга кадалды; ул төнне Давыт аңардан качып котыла алды. 11Шаул, үзенең хезмәтчеләренә Давытны сагалап торырга һәм таңда үтерергә боерык биреп, аларны Давыт йортына җибәрде. Ләкин Давытның хатыны Микәл:

– Бүген төнлә үз гомереңне саклап кала алмасаң, иртәгә сине үтерәчәкләр, – дип, ирен кисәтеп,+
12аңа тәрәзәдән төшәргә булышты, һәм Давыт качып китте+. 13Давытның урын-җиренә исә ул бер илаһның сынын яткырып куйды, аның өстенә – кием, баш турысына кәҗә тиресе япты. 14Давытны эләктерергә килгән Шаул хезмәтчеләренә ул:

– Давыт авырый, – диде.

15Әмма Шаул, Давытны карап-тикшереп кайтсыннар дип, хезмәтчеләрен кабат аның янына җибәрде һәм:

– Мин Давытны үтерә алсын өчен, минем катыма аны урын-җире белән бергә алып килегез! – дип боерды.

16Хезмәтчеләр, килеп, урын өстендә яткан сынны һәм баш очындагы кәҗә тиресен күрделәр. 17Шуннан Шаул Микәлгә:

– Ни өчен син, миңа шулай ялганлап, дошманымны качырдың? – диде.

Атасына Микәл әйтте:

– Давыт миңа янады, «Качарга булышмасаң, үтерәм!» – диде.

18Качып котылганнан соң, Давыт, Шемуил янына Рамаһка килеп, Шаул аның белән ни-нәрсәләр кылганны сөйләп бирде. Шуннан алар Шемуил белән чыгып киттеләр һәм Найотка җитеп тукталдылар+. 19-20Давытның Рамаһ каласы янында – Найотта тукталганы Шаулга килеп ирешкәч, Давытны кулга алырга дип, ул үзенең хезмәтчеләрен шунда җибәрде. Әмма Шаулның хезмәтчеләре, Найотка килеп җитеп, Шемуил җитәкчелегендәге бер төркем пәйгамбәрнең пәйгамбәрлек итүен күргәч, аларга да Аллаһы Рухы иңде, һәм алар да пәйгамбәрлек итә башлады+. 21Бу хакта Шаулга хәбәр иткәннән соң, ул башка хезмәтчеләрен җибәрде, ләкин килеп җитүгә болары да пәйгамбәрлек итәргә тотынды. Шуннан Шаул өченче тапкыр хезмәтчеләрен җибәрде, тик алар да пәйгамбәрлек юлына кереп китте. 22Аннары Шаул үзе дә Рамаһка юнәлде. Секудагы зур кое янына килеп җиткәч:

– Шемуил белән Давыт кайда? – дип сорады.

– Найотта алар, Рамаһ янәшәсендә, – дип җавап бирделәр аңарга.

23Шаул Найотка таба – Рамаһка юл алды. Әмма аңа да Аллаһы Рухы иңеп, ул Рамаһ янындагы Найотка аяк басканчы юл буенча пәйгамбәрлек кылып килде+. 24Аннары, өстендәге киемнәрен салып ташлап, Шемуил каршында пәйгамбәрлек итте; шул көнне ул көнозын һәм төн буе ялангач килеш җирдә ятып чыкты. Әнә шуннан соң «Әллә инде Шаул да пәйгамбәр булганмы?!» дигән гыйбарә телгә кереп калды+.

20

Йонатан белән Давытның вәгъдәләшүе

20^1Давыт, Рамаһ янындагы Найоттан качып, Йонатан янына килде һәм аңардан:

– Нинди яман эш кылдым мин һәм гаебем нидә? Атаң мине үтерергә җыенырлык нинди гөнаһым бар аның каршында? – дип сорады+.

2– Юк, үлмисең син! – диде аңа Йонатан. – Атам, миңа хәбәр итмичә, олы эшкә дә, кечесенә дә тотынмый. Бу юлы да үзенең ниятен нигә миннән яшереп торыр икән?! Юк, андый хәл булмас!

3Әмма Давыт, ант итеп, болай диде:

– Синең миңа карата булган илтифатың атаңа бик яхшы мәгълүм, шуңа күрә ул: «Йонатан, белеп, борчылып тормасын», – дип уйлыйдыр. Раббы да, син дә – шаһит: минем белән үлем арасында бары бер адым!

4Йонатан шунда Давытка:

– Синең өчен мин җаның теләгәннең һәммәсен эшләрмен, – дип вәгъдә бирде.

5Давыт аңа болай диде:

– Иртәгә Яңа ай бәйрәме, шул сәбәпле мин иртәгә патша белән бер өстәл янында утырып ашарга тиешмен; ләкин син мине җибәрсәң, мин берсекөнгә кичкә кадәр кырда яшеренеп торыр идем. 6Әгәр атаң минем юклыкны абайласа, син аңа: «Давыт үз шәһәренә – Бәйт-Лехемгә кайтып килергә миннән рөхсәт сораган иде, чөнки йорт-гаиләләренең ел да корбан китерә торган вакыты җитте», – дип әйт. 7Әгәр ул моңа каршы: «Ярый, яхшы», – дисә, синең колыңа куркыныч янамый дигән сүз; ә инде аның ачуы чыкса, белеп тор: ул миңа каршы золым кылырга җыена. 8Син исә – минем белән дус булырга Раббы каршында вәгъдәләшкән кеше, шуңа күрә колыңа тугры калып мәрхәмәт күрсәт: нинди дә булса гаебем бар икән, нигә мине атаң каршына алып барып торырга, үзең генә үтер!+

9– Синең белән андый хәлнең булуы мөмкин түгел, – диде Йонатан. – Әгәр мин атамның күңелендә сиңа карата явыз ният барлыгын төгәл белсәм, әллә сиңа бу хакта хәбәр итмәм дип уйлыйсыңмы?!

10– Әгәр атаң сиңа кырыс җавап бирә калса, кем кисәтер мине? – дип сорады Давыт Йонатаннан.

11– Әйдә кырга чыгыйк әле, – диде Йонатан, һәм алар икесе бергә кырга чыгып киттеләр.

12– Исраилнең Раббы Алласы Үзе шаһит! – диде Йонатан. – Иртәгә шушы вакытларда яисә берсекөнгә мин атамның уй-ниятләрен белешермен. Әгәр аның мөнәсәбәте сиңа карата яхшы булса, сиңа шундук хәбәр итәрмен. 13Әмма атам сиңа каршы нинди дә булса явызлык эшләргә җыенып, бу хакта мин сиңа хәбәр итмәсәм һәм исән-имин качып китәргә юл куймасам, Раббы мине каты җәзага тартсын! Кайчандыр атамның юлдашы булган кебек, Раббы синең юлдашың булсын! 14-15Ләкин син дә, әгәр әле мин исән булсам, тугрылыгыңны саклап, Раббыдай мәрхәмәтеңне күрсәт. Ә инде алай-болай гомерем киселсә, Раббы хәтта җир йөзеннән синең бөтен дошманнарыңны кырып бетерсә дә, минем гаиләмне мәңгегә мәрхәмәтеңнән ташлама+.

16Шул рәвешле, Йонатан: «Давытның дошманнарын Раббы Үзе җавапка тартсын!», – дип, Давыт нәселе белән килешү төзеде. 17Давытны үзен яраткан кебек яратканга күрә, Йонатан аңа булган мәхәббәте хакына Давытны кабат ант иттерде+.

18– Иртәгә Яңа ай бәйрәмендә синең юклыгыңны күрерләр, чөнки синең урының буш булачак, – диде Йонатан. 19– Шуңа күрә берсекөнгә, элек яшеренгән урыныңа төшеп, Азел ташы янына утыр. 20Мин, төзәгән булып, өч угымны шул тарафка атармын 21һәм: «Бар, укларны тап», – дип, берәр малайны эзләргә җибәрермен. Әгәр мин аңа: «Әнә, уклар синең артыңда, үрелеп ал», – дисәм, минем янга чыгарсың; димәк, сиңа куркыныч янамый. Раббы Үзе шаһиттыр: сиңа берни булмаячак! 22Инде дә мин малайга: «Әнә, уклар каршыңда ята», – дисәм, син үз юлың белән китәргә тиеш булырсың; димәк, Раббының ихтыяры шундый. 23Безнең арадагы килешү хакында исеңнән чыгарма – Раббы моңа мәңгелек шаһиттыр!

24Шуннан Давыт кырга китеп яшеренде. Ул арада яңа айга керделәр, һәм патша бәйрәм табынына утырды. 25Патша, гадәттәгечә, дивар буендагы үз урынына – Йонатан каршысына килеп урнашты[*]; Шаулның янәшәсенә Әбнер утырды, Давытның урыны исә буш калды+. 26Ул көнне Шаул һични әйтмәде, Давыт, бер-бер хәлгә юлыгып, пакьләнү йоласын үтәргә өлгермәгәндер, дип уйлады+. 27Яңа ай бәйрәменең икенче көне җитте, ә Давытның урыны буш килеш кала бирде. Моны күреп, углы Йонатанга Шаул:

– Ни өчен Ишай углы кичә дә, бүген дә аш мәҗлесенә килмәде? – дип сөаль бирде.

28Йонатан Шаулга болай дип җавап кайтарды:

– Давыт Бәйт-Лехемгә кайтып килергә рөхсәт сорады. 29Ул миңа: «Китәргә рөхсәт ит, чөнки безнең шәһәрдә минем йорт-гаиләм корбан китерергә җыена, абыем өйгә кайтырга кушты. Әгәр мин синең күңелеңдә илтифат казанганмын икән, туганнарым белән күрешеп килергә җибәр», – диде. Шул сәбәпле патша чакырган аш мәҗлесенә Давыт килә алмады.

30Углы Йонатанга Шаулның бик каты ачуы чыкты. Ул аңа:

– Син – юньсез һәм үзсүзле әңкәңнең углы! – диде. – Әңкәңне һәм үзеңне мәсхәрәгә калдырып, Ишай углы белән дуслашуыңны мин белмидер дип уйлыйсыңмы?! 31Ишай углы җир йөзендә яшәгән чакта, синең исән каласың да, патшалыгың да буласы юк! Ә хәзер, берәрсен җибәреп, Давытны минем катыма алып кер, чөнки аның үлеме котылгысыз!

32Шуннан Йонатан үзенең атасы Шаулдан:

– Нәрсә өчен син аның җанын кыярга җыенасың? Нинди начарлык кылды ул сиңа? – дип сорады.

33Әмма Шаул, Йонатанны үтермәкче булып, аңа төбәп сөңгесен атты. Шунда Йонатан үз атасының Давытны үтерергә катгый карар кылганын аңлады. 34Йонатан, ачуы кайнаган хәлдә, өстәл яныннан китеп барды. Яңа ай бәйрәменең икенче көнендә ул тамагына ризык капмады, чөнки атасының Давытка булган мөнәсәбәте аны хәсрәткә салды. 35-36Икенче көнне иртән Йонатан, бер кечкенә малайны ияртеп, Давыт белән алдан килешенгән вакытка кырга чыкты һәм малайга:

– Бар, йөгер, мин аткан укларны эзлә, – диде.

Малай йөгереп китте, ә ул укларын малайдан ераграк төшәрдәй итеп очыра башлады. 37Малай ук төшкән урынга якынлаша башлагач, Йонатан аның артыннан:

– Әнә, кара, ук алдыңда ята! – дип кычкырды.

38Аннары малай артыннан Йонатан тагын кычкырды:

– Тизрәк йөгер, тукталма! – диде. Малай, укларын җыеп, хуҗасы янына килде. 39Ул берни белми калды; эшнең асылы бары Йонатан белән Давытка гына мәгълүм иде. 40Аннары Йонатан үзенең коралын малайга тоттырды да:

– Бар, шәһәргә алып кайт, – диде.

41Малай киткәч, Давыт калкулык артыннан[*] чыкты һәм Йонатан каршына килеп өч тапкыр җиргә кадәр башын иде. Аннары алар, бер-берсен үбеп, елап җибәрделәр, Давыт бик озак тынычлана алмады. 42Йонатан Давытка әйтте:

– Юлың имин булсын! Без дуслар булырга бер-беребезгә Раббы исеме белән антлы вәгъдә бирдек: «Синең белән минем арада, безнең нәселләр арасында Раббы мәңге Үзе шаһит булачак!» – дидек.

43Давыт урыныннан кузгалып китеп барды, Йонатан исә шәһәргә әйләнеп кайтты.

21

Давытның Шаулдан качып йөрүе

21^1Давыт Ноб шәһәренә – Әхимәлик атлы рухани янына килде. Әхимәлик, куркудан дер калтырап, аның каршына чыкты һәм:

– Нишләп син берьялгызың йөрисең? Нигә янәшәңдә беркем юк? – дип сорады+.

2Рухани Әхимәликкә Давыт:

– Патша миңа бер эш йөкләде һәм: «Сине ни өчен һәм ни йомыш белән җибәргәнемне берәү дә белергә тиеш түгел», – диде. Шуңа күрә мин егетләремне килешенгән урында калдырдым. 3Ә хәзер син миңа биш ипи, яисә кул астыңда нәрсә бар, шуны бир, – диде.

4– Кул астымда гади ипи юк минем, изге икмәк[*] кенә бар. Синең кешеләрең хатын-кыз белән мөнәсәбәткә кермәгән булсалар, әлеге икмәкне ашый алалар, – дип җавап бирде Давытка рухани.

5– Шушы сәфәребездә һәрвакыттагыча безнең белән хатын-кызлар булмады, – диде аңа Давыт. – Гади сәяхәттә дә кешеләремнең тәннәре пакь була, бу юлы исә бигрәк тә пакьтер.

6Башка ипи булмагач, рухани аңа изге икмәкне бирде. Әлеге икмәк, Раббы каршысыннан алынып, шул көнне пешкән яңа икмәк белән алыштырылды+.

7Ул көнне анда, Раббы хозурында, Шаулда көтүчеләр башлыгы булып хезмәт итүче эдоми Дүәг тә бар иде+.

8Аннары Давыт Әхимәликтән:

– Синең биредә берәр сөңге яисә кылычың юкмы? – дип сорады. – Чөнки мин үзем белән кылыч та, башка корал да алырга өлгермәдем; патшаның йомышы бик ашыгыч иде.

9– Имәннәр үзәнендә син җиңгән пелешти Галиатның кылычы бар биредә. Әнә, эфод артында, киемнәргә төреп куелган. Теләсәң, шуны ал. Биредә бүтән кылыч юк, – диде рухани.

Давыт аңа:

– Бир миңа шуны. Аңа тиң булырдай бүтән корал юктыр, – диде+.

10Давыт шул көнне үк, Шаулдан качып, Гәт патшасы Әкиш янында сыену тапты+. 11Хезмәтчеләре исә Әкишкә:

– Исраил патшасы Давыт түгелме соң бу?! «Шаул меңне үтерде, Давыт исә – ун меңне!» – дип, бии-бии аңа дан җырладылар түгелме?! – диделәр+.

12Давыт әлеге сүзләрне күңеленә салып куйды һәм Гәт патшасы Әкиштән шикләнә башлады. 13Шуннан Давыт, йөзләрен үзгәртеп, акылын җуйган кеше сыман кылана башлады: сакалы буйлап селәгәен агызып, ишек-капкаларга төрле билгеләр сызгалап йөрде+.

14-15– Күрмисезмени, акылдан язган кеше бит бу; нәрсәгә дип минем янга алып килдегез аны? – диде Әкиш үзенең хезмәтчеләренә. – Минем алда шамакайланып торырга аңардан башка тилеләр беткәнме әллә?! Шушындый бәндә минем яныма керерме?!

22

22^1Давыт, Гәт шәһәреннән китеп, Адуллам мәгарәсендә яшеренде. Ир туганнары һәм атасы йортындагылар, Давытның кайда яшеренеп ятканын белеп, аның янына килделәр+. 2Шулай ук кыерсытылган байтак кына адәмнәр, бурычларын түли алмаучылар, рәнҗетелгәннәр дә аның янына килеп сыенды; тора-бара шуларның саны дүрт йөзгә җитеп, Давыт аларның башлыкларына әверелде+. 3Давыт шуннан, Мәаб Миспасына килеп, Мәаб патшасына:

– Аллаһының миңа ни-нәрсә кыласын белгәнчегә кадәр, ата-анам сездә калып торсын әле, – диде.

4Давыт үзе тау-ташлар арасында яшеренеп яткан арада, аның ата-анасы Мәаб патшасы янында яши бирде. 5Әмма беркөнне Гәд пәйгамбәр Давытка:

– Син анда яшеренеп ятма, Яһүдә җиренә бар, – диде; һәм Давыт аннан китеп Херет урманына юнәлде+.

Руханиларның һәлакәте

6Давытның үз яраннары белән тирә-юньдә күренә башлавы Шаулга барып иреште.

Шаулның, кулына сөңге тотып, Гибгада – калкулыктагы тамариск агачы төбендә, хезмәтчеләре әйләнәсендә утырган вакыты иде. 7-8Үзен әйләндереп алган хезмәтчеләренә ул:

– Тыңлагыз әле мине, Беньямин угыллары! – диде. – Ишай углы сезнең һәммәгезгә басу-кырлар, йөзем бакчалары өләшер һәм барыгызны да меңбашы яки йөзбашы итеп билгеләр дип уйлыйсызмы? Шуңа күрә бөтенегез миңа каршы сүз беркеттегезме? Углым Йонатанның Ишай углы белән дуслашуына берегез-бер күземне ачарга ашыкмады. Углым Йонатан шул колымны миңа тозак корырга котыртканны берегез дә алдан сиздермәде, берегез дә патшаны кызганмады. Моның шулай икәнлеге хәзер ачык күренә+.

9Шаулның хезмәтчеләре белән янәшә басып торган эдоми Дүәг шулчак:

– Ишай углының Ноб шәһәренә – Әхитүб углы рухани Әхимәлик янына килгәнен күрдем мин+. 10Әхимәлик, Давыт хакында сорап, Раббыга мөрәҗәгать итте, аңа ашарына ризык бирде, кулына пелешти Галиатның кылычын тоттырды, – диде+.

11Шуннан Шаул патша үз янына Әхитүб углы рухани Әхимәликне, аның бөтен нәсел-нәсәбен, ягъни Ноб руханиларын үзенә чакыртты. Алар, җыелышып, бөтенесе патша янына килде.

12– Менә нәрсә, Әхитүб углы, – дип сүзен башлады Шаул.

– Тыңлыйм сине, әфәндем, – диде тегесе.

13– Ни өчен син, Ишай углы белән берләшеп, миңа каршы сүз беркеттең? Ни өчен син аңа икмәк һәм кылыч бирдең, аның хакында сорап, Аллаһыга мөрәҗәгать иттең? Хәзер әнә Давыт, миңа каршы баш күтәреп, миңа тозак корып йөри, – дип дәвам итте Шаул.

14Әхимәлик аңа җавап итеп:

– Колларың арасында сиңа Давыттан да тугрырак башка беркемең юктыр, – диде. – Ул – синең киявең һәм җансакчыларың башлыгы; синең бөтен гаиләң аңа хөрмәт белән карый. 15Ләкин мин моңа кадәр дә, Давыт хакында сорап, Аллаһыга мөрәҗәгать итми идеммени?! Юк, патшам, миңа да, атамның туган-тумачасына да гаеп такма. Мин, синең колың, сезнең арадагы эшләр турында берни белмим.

16-17Әмма патша аңа:

– Әхимәлик, син үзең дә, атаңның бөтен нәсел-нәсәбе дә үләргә тиеш! – диде. Аннары янәшәсендә басып торган җансакчыларына: – Барыгыз, Раббы руханиларын үтерегез, чөнки алар Давыт яклыдыр, аның качканын белә торып, миңа хәбәр итмәделәр! – дип боерды.

Ләкин патша хезмәтчеләре Раббы руханиларына кул күтәрүдән баш тартты. 18Шуннан патша теге Дүәгкә:

– Бар, руханиларны син үтер! – дип боерды.

Эдоми Дүәг китте дә руханиларны үтерде; ул көнне Дүәг җитен эфод киюче сиксән биш ир затының гомерен кисте+. 19Шуннан соң ул руханилар шәһәре Нобның да бөтен халкын кылычтан уздырды – ирләрнең һәм барлык хатын-кызның, яшүсмерләрнең һәм сабый балаларның, шулай ук үгез-сыерның, ишәк-сарыкларның гомере кылычтан өзелде. 20-21Бары тик Әхитүб углы Әхимәликнең Абъятар исемле малае гына качып котыла алды һәм, Давыт янына килеп сыенып, Шаулның Раббы руханиларын кырып бетерүен сөйләп бирде+. 22Шуннан Давыт Абъятарга болай диде:

– Теге көнне анда эдоми Дүәгне күргәч, аның Шаулга барып әләклисен шундук сизенгән идем; атаң гаиләсенең үлемендә мин генә гаепле. 23Син минем янымда кал һәм бернәрсәдән дә курыкма; минем җанны кыярга җыенган кешегә синең җаның да кирәк; син биредә минем канат астында булырсың+.

23

Давыт – Кыгыйлә шәһәрендә

23^1«Пелештиләр Кыгыйләгә һөҗүм иттеләр, ындырларны талыйлар» дигән хәбәр килеп ирешүгә, Давыт,+
2Раббыга мөрәҗәгать итеп:

– Пелештиләргә каршы сугышка барыйммы, җиңәрменме мин аларны? – дип сорады.

Раббы аңа:

– Бар, пелештиләргә һөҗүм ит һәм Кыгыйләне коткар, – диде.

3Әмма Давытның иярченнәре:

– Без хәтта монда – Яһүдәдә булып та куркабыз әле, ничек итеп Кыгыйләгә – Пелешет гаскәрләренә каршы барыйк?! – дип, аның белән ризалашмадылар.

4Шуннан Давыт кабат Раббыга мөрәҗәгать итте, һәм Ул аңа болай дип җавап бирде:

– Урыныңнан кузгал да Кыгыйләгә таба юл ал; пелештиләрне Мин синең кулыңа тапшырырмын.

5Давыт үзенең кешеләре белән Кыгыйләгә юнәлде, шунда пелештиләр белән сугышты, аларның мал-туарын куып алып китте, үзләрен тар-мар китерде һәм, шулай итеп, Кыгыйләнең халкын коткарды.

6Әхимәлик углы Абъятар, Кыгыйләгә Давыт янына качкан чакта, үзе белән эфодын да алып килгән була+.

7-8Давытның Кыгыйләгә килүен ишеткәч, Шаул «Аллаһы аны Үзе минем кулга тотып бирде. Капкалары, бикләре булган шәһәргә кереп, Давыт үз аягы белән тозакка эләкте» дигән фикергә килеп, үзенең бөтен гаскәрен яуга күтәрде, чөнки Кыгыйләдәге Давытны һәм аның юлдашларын камап алырга уйлады.

9-10Шаулның явыз нияте Давытка мәгълүм булуга, рухани Абъятарга ул:

– Эфодыңны алып кил әле, – диде; аннары, Раббыга мөрәҗәгать итеп: – И Раббы, Исраил Алласы, синең колыңа хәбәр килеп иреште: Шаул, Кыгыйләгә килеп, минем аркада шәһәрне тар-мар итәргә җыена икән+. 11Кыгыйлә халкы мине Шаул кулына тотып бирерме? Синең колың ишеткәнчә, Шаул бирегә чынлап та килергә җыенамы? И Раббы, Исраил Алласы, колыңа җавап бирсәңче! – диде.

– Килер, – дип җавап бирде аңа Раббы.

12Давыт яңадан:

– Кыгыйлә халкы мине һәм минем кешеләремне Шаул кулына тотып тапшырырмы? – дип сорады.

– Тапшырыр, – диде аңа Раббы.

13Шуннан Давыт, үзенең алты йөзләп кешесе белән Кыгыйләдән чыгып китеп, әле анда, әле монда күченеп йөрде. Шаул исә, Давытның Кыгыйләдән киткәнен белгәннән соң, анда бару уеннан кире кайтты+.

Давытның таулар арасына качуы

14Давыт күпмедер вакытлар чүлдә – тау-ташлар арасында булды, аннары Зип чүлендәге тауларда яшеренеп ятты. Шаул аны көннең-көнендә эзләүдән туктамады, әмма Аллаһы Давытны Шаул кулыннан саклый килде+. 15Давыт, Зип чүлендәге Хорешта тукталгач, Шаулның аны үтерергә чыгуын белде. 16Әмма Шаул углы Йонатан, Давыт янына Хорешка килеп, аның Аллаһыга булган иманын ныгытты:

17– Курыкма, – диде ул Давытка, – атам Шаул сиңа бернинди зыян китерә алмаячак. Син Исраил өстеннән патшалык итәчәксең, мин исә патшалыкта синнән соң икенче кеше булачакмын, һәм атам Шаулга бу хәл мәгълүмдер+.

18Шуннан алар Раббы алдында үзара вәгъдә бирештеләр, һәм Йонатан үз өенә кайтып китте, Давыт исә Хорешта калды+.

19-20Бервакыт Зип шәһәренең халкы Шаул янына Гибгага килеп:

– Давыт безнең төбәктә – Ешимоннан көньяктарак урнашкан Хакилә калкулыгындагы Хорешта яшеренеп ята, – диделәр. – Үзең теләгән вакытта килә аласың, патшабыз, ә инде аны патша кулына тотып тапшыру – безнең эш+.

21-23Шаул аларга болай дип җавап бирде:

– Мине кайгырткан өчен, Раббы сезне мөбарәк кылсын! Барыгыз, аның кайда йөргәнен караштырып-күзәтеп, тагын бер кат тикшерегез, аны кемнәр күргән, шуны белешегез, чөнки ул бик тә хәйләкәр диләр. Ул яшеренә торган бөтен аулак урыннарны күзәтеп-карап чыгыгыз да төгәл җавап белән минем катыма әйләнеп кайтыгыз, шуннан соң мин сезнең белән барырмын. Әгәр ул анда икән, Яһүдәдәге бөтен гаиләләрне тикшереп чыгарга кирәк булса да, мин аны барыбер табармын.

24Шуннан алар, урыннарыннан кузгалып, Шаулдан элегрәк Зипкә кайтып киттеләр. Бу вакытны исә Давыт үзенең кешеләре белән Ешимоннан көньяктарак урнашкан тигезлектә – Магон чүлендә иде+. 25Шаул, үзенең кешеләрен ияртеп, аны эзләргә китте. Әмма Давытны бу хакта кисәтеп өлгергән иделәр инде – ул Магон чүлендәге таш кыялар арасына китеп яшеренде. Шул хакта ишеткәч, Шаул, Давытны эзәрлекләп, Магон чүленә китте. 26Шаул тауның бер ягыннан барды, Давыт исә үзенең кешеләре белән тауның икенче ягында иде. Давыт мөмкин кадәр тизрәк Шаулдан ерагаерга ашыкты, Шаул исә, үзенең иярченнәре белән тауны әйләнеп чыгып, Давытны эләктерергә омтылды. 27-28Шулчакны Шаул янына хәбәрчесе килеп:

– Тизрәк өеңә ашык! Пелештиләр безнең җиргә һөҗүм итте! – диде, һәм Шаул, Давытны эзәрлекләвеннән туктап, пелештиләр белән сугышырга китте. Шул сәбәпле әлеге урын Села-Һаммахлекут[*] дип атала башлады.

24

Давытның Шаул җанын саклап калуы

24^1•Шуннан Давыт, Зип чүленнән китеп, Эн-Гедидагы тау-ташлар арасында яшәде+. 2-3Пелештиләрне куып җибәреп өенә кайткан Шаулга Давытның Эн-Геди чүлендә яшеренеп ятуын килеп әйттеләр, һәм Шаул, бөтен Исраил җиреннән өч мең гайрәтле ир-егет сайлап алып, тау кәҗәләре генә яши торган таш кыялар арасына Давыт белән аның иярченнәрен эзләргә китте. 4Юл буенда сарыклар өчен корылган утар янына җиткәч, Шаул, йомышын йомышларга дип, шундагы мәгарә эченә керде. Давыт исә үзенең яраннары белән нәкъ шул мәгарә түрендә яшеренеп ята иде. 5Юлдашлары шунда Давытка:

– Раббы сиңа: «Дошманыңны Мин синең кулыңа тапшырырмын, һәм син аңа үзең теләгән җәзаны бирерсең», – дигән иде. Менә, бу көн җитте, – диде.

Давыт әкрен генә урыныннан кузгалды да сиздермичә Шаулның өс киеменең бер кырыен кисеп алды. 6Әмма шуннан соң, Шаул киеменең бер кырыен кисеп алган өчен, аның йөрәге сыкранды+.

7– Патшалыкка Раббы Үзе ихтыяр кылган әфәндемә кул күтәрергә язмасын иде, ул бит Раббы тарафыннан билгеләнгән патша, – диде ул янәшәсендәге кешеләренә+.

8Шушы сүзләр белән Давыт үзенең иярченнәрен тыеп калды, Шаулга һөҗүм итәргә бирмәде. Шаул исә, мәгарәдән чыгып, юлга таба атлады+. 9Аңа ияреп, Давыт та мәгарәдән торып чыкты һәм Шаул артыннан:

– Патша әфәндем! – дип кычкырды.

Шаул әйләнеп карагач, Давыт, аңа башын иеп, йөзе белән җиргә орынды.

10– «Давыт сиңа золым кылырга җыена» дигән кешеләрнең сүзенә нигә колак саласың син? – диде Давыт. – 11Бүген син үз күзләрең белән күреп торасың лабаса: мәгарә эчендә чакта Раббы синең язмышыңны минем кулга тапшырган иде, янәшәмдәге кешеләр синең гомереңне өзәргә киңәш иткәннәр иде, ләкин мин сине кызгандым, аларга: «Әфәндемә кул күтәрәсем юк, чөнки ул – Раббы тарафыннан билгеләнгән патша», – дип җавапладым. 12Атам минем! Кулымдагы чүпрәк кисәгенә карап бак әле: мин аны синең өс киемеңнән кисеп алдым, ә синең үзеңә кул күтәрергә базмадым. Белеп тор һәм аңла: күңелемдә сиңа карата бер тамчы явызлык та, мәкер дә юк, сиңа карата гөнаһ эш тә кылмадым, ә син минем җанымны кыярга йөрисең+. 13Безнең ике араны Раббы Үзе хәл итсен! Миңа кылган явызлык өчен, Раббы сиңа җәзасын Үзе бирсен! Мин исә сиңа кул күтәрмәячәкмен!+
14Борынгы мәкальдә «Яман гамәлләрне яман бәндәләр кыла» дип әйтелә, мин исә сиңа кул күтәрмәячәкмен. 15Кемгә каршы чыктың син, Исраил патшасы? Кемне аулыйсың син? Үле эт артыннан, сыңар борча артыннан чабасың түгелме?! 16Раббы безгә Үзе хөкемче булсын һәм безнең ике араны Үзе хәл итсен! Эш-гамәлләремне карап-тикшереп чыкканнан соң, Ул мине синең эзәрлекләвеңнән коткарыр.

17-18Давыт шушы сүзләрне сөйләп бетерүгә, Шаул аңа:

– Син сөйлисеңме боларны, Давыт углым? – дип, кычкырып елап җибәрде. – Әйе, дөреслек синең якта, ә мин яхшылыгыңа яманлык белән кайтардым, – дип дәвам итте ул. – 19Миңа карата мәрхәмәт кылып, син бүген моны расладың, чөнки Раббы мине синең кулга тапшырды, әмма син мине үтермәдең. 20Кем инде, дошманына тап булган хәлдә, аны исән-имин үз юлыннан җибәрә?! Миңа карата кылган бүгенге гамәлең өчен, Раббы сиңа яхшылык белән кайтарсын!+
21Хәзер инде мин ышанып әйтә алам: син, һичшиксез, патша булырсың һәм Исраил патшалыгын кулыңда нык тотарсың+. 22Ә хәзер син миннән соң нәселемнең тамырын корытмаска, атам гаиләсендә минем исемне юкка чыгармаска Раббы белән ант ит!

23Давыт Шаулга антлы вәгъдәсен бирде, һәм Шаул өенә әйләнеп кайтты. Давыт исә үзенең яраннары белән тау-ташлар арасына күтәрелде.

25

Шемуилнең вафаты. Навал һәм Абигәйль

25^1Көннәрдән беркөнне Шемуил дөнья куйды, һәм бөтен Исраил халкы аның янына җыелып килде, кайгыдан ачы күз яшьләре түкте. Исраил халкы Шемуилне үз йортында – Рамаһ шәһәрендә гүргә иңдерде.

Шушы хәлләрдән соң Давыт, әүвәлге урынын калдырып, Паран чүленә төште+.

2-3Биредә, Магон каласында, бай вә нык тормышлы бер кеше яши, һәм аның өч мең сарыгы, бер мең кәҗәсе бар иде. Кәлеб нәселенә караган әлеге Навал[*] рәхимсез вә явыз бер бәндә булып, аның Абигәйль исемле, зирәк акыллы вә чибәр хатыны бар иде.

Навал ул көннәрдә Кәрмил шәһәре янындагы үз утарында сарык йоны кырку белән мәшгуль иде+. 4Чүлдә чакта Давыт, Навалның сарык йоны кыркый башлавын белеп, 5аның янына үзенең ун егетен юллады һәм аларга болай диде:

– Кәрмилгә менеп, Навалга минем сәламнәремне күндерегез 6һәм аңа, кардәшемә, түбәндәге сүзләрне җиткерегез: «Синең үзеңә вә йортыңа, бар булган мөлкәтеңә иминлек телибез. 7Сезне сарык йоны кыркырга тотынгансыз дип ишеткән идем. Көтүчеләрең Кәрмилдә чакта без аларга җәбер-золым күрсәтмәдек, бер әйберләре дә югалмады. 8Хезмәтчеләреңнән сорашып бел, алар моны раслар. Син дә минем егетләремә якты чыраеңны күрсәт, чөнки без синең катыңа хәерле сәгатьтә килдек. Колларыңа һәм Давыт углыңа булдыра алганча хәзинәңдә барыннан өлеш чыгарсаң иде».

9Давытның кешеләре, Навал янына килеп, әлеге сүзләрнең һәммәсен Давыт исеменнән аңа җиткерделәр һәм җавап көтеп тынып калдылар. 10Әмма Давытның хезмәтчеләренә Навал:

– Ишай углы Давыт дигәнегез кем була инде ул? Хуҗасыннан качучы коллар бу арада күбәеп китте әле! 11Икмәгемне дә, суымны да, сарык йоны кыркучыларга дип әзерләгән итемне дә күз күрмәгән, колак ишетмәгән кешеләргә бирергәме хәзер?! – дип җавап кайтарды+.

12Давыт кешеләре килгән юлларыннан кире киттеләр һәм, тукталган урыннарына әйләнеп кайтып, әлеге сүзләрнең һәммәсен түкми-чәчми Давытка җиткерделәр. 13Шуннан Давыт аларга:

– Билегезгә кылычларыгызны тагыгыз! – дип боерды.

Һәммәсе, шулай ук Давыт үзе дә кылычын такты, һәм Давыт артыннан дүрт йөзләп кеше кузгалды, ике йөзе олаулар янында калды.

14Хезмәтчеләрдән берәү исә Навал хатыны Абигәйльне:

– Безнең әфәндебезгә сәламен күндерергә дип, Давыт чүлдән үзенең илчеләрен җибәргән иде, ләкин алар белән Навал бик дорфа сөйләште. 15-16Әлеге кешеләр безгә карата бик тә игелекле булдылар, без алардан бернинди җәбер-золым күрмәдек, алар белән утлауларда йөргән чакта, безнең бернәрсәбез югалмады. Давыт кешеләре янында көтү көткәндә, алар безне көн-төн саклады. 17Шулай булгач, үзең уйлап кара да берәр фикергә кил, чөнки безнең хуҗабызга һәм аның йортына зур куркыныч яный. Навал үзе – мәнсез кеше, аның белән аңлашып була торган түгел, – дип кисәтеп өлгергән иде+.

18-19Шуннан Абигәйль, озын-озак уйлап тормыйча, ике йөз данә икмәк, ике күрек шәраб, биш сарык түшкәсе, биш үлчәм[*] кыздырган орлык, йөз бәйләм йөзем, ике йөз бәйләм инҗирне ишәкләренә төяде дә үзенең хезмәтчеләренә:

– Сез алдан барыгыз, ә мин – сезнең арттан, – диде. Ире Навалга ул берни әйтеп тормады.

20Абигәйль, ишәккә атланып, бормалы тау юллары буйлап түбән төшеп барганда, Давыт үзенең яраннары белән аңа каршы туры килде, һәм Абигәйль алар белән очрашты. 21Аннан алда гына Давыт: «Әйе, чүлдә чакта бер әйбере дә югалмасын өчен әлеге кешенең мал-мөлкәтен гел юкка каравыллаганмын икән. Хәзер әнә ул миңа яхшылыкка яманлык белән кайтара. 22Әгәр иртәгәге көннең таңына Навал йортындагы хет бер ир-ат заты минем кулдан исән калса, Аллаһы мине каты җәзага тартсын!» – дип уйлап куйган иде+. 23Давытны күрүгә, Абигәйль ашыгып ишәгеннән төште һәм, билен бөгеп, йөзе белән җиргә орынды+. 24Давытның аягына егылып, ул болай дип сүзен башлады:

– Мин генә гаеплемен, әфәндем минем. Колыңа сөйләргә рөхсәт итсәңче һәм аның сүзләренә колак салсаңчы+. 25Әлеге явыз бәндә Навалга әфәндем игътибар итмәсә иде, чөнки аның исеме җисеменә бик тә туры килә: Навал атлы ул, дуамаллыгы да үзеннән ерак йөрми. Ә мин исә, синең колың, әфәндем җибәргән хезмәтчеләрне күрми калдым. 26Раббы да, син дә – шаһит: кан коюдан һәм үч алудан синең кулыңны тыеп калган Раббы дошманнарыңны һәм син әфәндемә карата күңелләрендә ачу-мәкер саклаучыларның һәммәсен Навал сыман итсен!+
27Әфәндемә дип алып килгән шушы бүләк-күчтәнәчләрне синең кешеләреңә тапшырырга рөхсәт итсәңче. 28Мин колыңның гаебен кичер! Син әфәндемнең йортын Раббы, һичшиксез, көчле итәр, чөнки син, әфәндем, Раббының сугышларын алып барасың. Кешеләр беркайчан синең эш-гамәлеңдә явызлык таба алмас!+
29Җаныңны кыймакчы булып кемдер сине эзәрлекли башласа да, син әфәндемнең җаны Раббы Аллаң кулында тормыш төене булып бәйләнер, ә дошманнарыңның җанын Ул, ташаткычтан атылган таш сыман, читкә алып ыргытыр. 30Раббы, син әфәндемә Үзе вәгъдә иткән игелекләрне кылып, сине Исраилнең юлбашчысы итеп билгеләгәч, 31нахакка кан коеп үч алудан үземне тыеп калмадым, дип әфәндемнең күңеленә борчу-хәсрәт кереп ояламасын иде. Раббы сиңа Үзенең игелеген кылганнан соң, мин колыңны исеңә төшерергә онытма.

32-33– Минем каршыма сине җибәргән өчен, Раббыга – Исраил Алласына – мактау-шөкерләр яусын! – диде аңа Давыт. – Синең зирәк акылыңа һәм синең үзеңә дә мөбарәк фатихалар булсын, чөнки син мине бүген кан коюдан, үзем өчен үч алудан аралап калдың. 34Ләкин сиңа явызлык кылудан мине саклап кала алган Раббы – Исраил Алласы – Үзе шаһиттыр: әгәр минем каршыга килергә ашыкмаган булсаң, иртәгәге көннең таңына Навал йортында бер генә ир заты да исән калмаган булыр иде!

35Шуннан Давыт Абигәйль алып килгән нигъмәтләрне аның кулыннан алды һәм:

– Бар, хәере белән өеңә кайт. Мин, сине тыңлап, гозереңне үтәргә булдым, – диде.

36Шуннан Абигәйль Навал янына өенә кайтты. Ире исә патшаларныкы белән тиңләшердәй сый мәҗлесе җыйган, үзе инде бик тә кәефле һәм шактый исерек иде. Абигәйль аңа иртәнгә кадәр бернәрсә әйтмәде. 37Иртәгесен Навал сәрхушлегеннән айнып, хатыны аңа һәммәсен бәйнә-бәйнә сөйләп биргәннән соң, ирнең йөрәге убылып төшкән сыман булды, һәм ул таштай катып калды. 38Ун көн чамасы вакыт үтүгә, Раббы Навалның гомеренә чик куйды, һәм ул җан тәслим кылды. 39Навалның үлүе турында ишеткәч, Давыт:

– Мине мәсхәрә иткән Навалдан үч алган һәм Үзенең колын явыз гамәл кылудан саклап калган Раббыга мактау-шөкерләр яусын! Навалның явызлыгы Раббы ярдәме белән аның үз башына төште, – диде.

Аннары Давыт, Абигәйльне үзенә хатынлыкка алырга теләге барлыгын белдереп, аңа яучыларын җибәрде. 40Давытның хезмәтчеләре, Абигәйль янына Кәрмилгә килеп:

– Давыт безне синең яныңа җибәрде, ул сине үзенә хатынлыкка алырга тели, – диделәр.

41Абигәйль, урыныннан торып, җиргә кадәр башын иде һәм:

– Мин – аның колыдыр, хезмәтчегә әйләнеп, әфәндем хезмәтчеләренең аякларын юарга әзермен, – диде. 42Аннары, тиз генә җыенып, ишәгенә чыгып утырды да үзенең биш хезмәтче хатын-кызы вә Давытның кешеләре белән бергә юлга кузгалды. Шулай итеп, Абигәйль Давытның хәләленә әйләнде.

43Давыт изрегыллы Ахиногамга да өйләнде, һәм аның ике хатыны булды+. 44Шаул исә үзенең кызын – Давытның элекке хатыны Микәлне – тумышы белән Гәллимнән булган Лаиш углы Палтигә кияүгә бирде+.

26

Давытның яңадан да Шаул җанын саклап калуы

26^1•Зип шәһәренең халкы Шаул янына Гибгага килеп:

– Давыт бездә, Ешимон янындагы Хакилә таулыгында яшеренеп ята, – диделәр+.

2-3Шуннан Шаул, Давытны эзләргә дип, бөтен Исраил җиреннән сайлап җыелган өч мең кешесен ияртеп, Зип чүленә төште һәм Ешимон янындагы юл буена – Хакилә таулыгына килеп урнашты. Бу вакытны исә Давыт, чүлдә булып, Шаулның алар эзенә басып килгәнен күреп торды+. 4-5Давыт, үзенең күзәтчеләрен җибәреп Шаулның чынлап торып килүенә тагын бер кат инанганнан соң, урыныннан кузгалып китте һәм Шаул станына юнәлде, шунда Шаул белән аның гаскәр башлыгы Нер углы Әбнер йоклаган урынны күрде: Шаул үзе урта бер җирдә, сугышчылар исә аның әйләнә-тирәсендә урнашкан иде+.

6– Кем минем белән Шаул станына бара? – дип сорады шунда Давыт хитти Әхимәликтән һәм Йоавның ир туганы булган Сәрүя углы Әвишәйдән.

– Мин барам синең белән! – дип җавап бирде Әвишәй+.

7Давыт белән Әвишәй, төн җиткәч, Шаул тукталган урынга килделәр; сөңгесен баш очына кадап, Шаул үзе урта бер җирдә, Әбнер һәм башка сугышчылар исә аның әйләнә-тирәсендә йоклап ята иде.

8– Менә, Аллаһы дошманыңны Үзе синең кулыңа тапшыра. Сөңге белән бер сугуда җиргә кадаклап куйыймчы шуны! Миңа ике кат сугып торырга да кирәкми, – диде шулчак Әвишәй Давытка.

9-10Әмма Давыт:

– Тимә син Шаулга, Раббы сайлаган кешегә кул күтәргән берәр адәмнең җәзасыз калганы бармы?! – дип, аны туктатты. – Раббы Үзе шаһиттыр: җәзасын Ул Үзе бирсен! Вакыты җитсә, гомере үзе дә киселер. Бәлки әҗәле аны сугыш кырында табар. Ләкин Раббы тарафыннан билгеләнгән кешегә кул күтәрүдән Раббы мине Үзе сакласын++. 11Ә хәзер баш очындагы сөңгесе белән су савытын ал да – китик!

12Давыт Шаулның баш очындагы сөңгесе белән су савытын алды да, алар килгән юлларыннан кире киттеләр. Аларның Шаул тукталган урынга килүен беркем белмәде-күрмәде һәм беркем уянмады, чөнки Раббыдан бик каты йокы иңгән булып, һәммәсе тирән йокыга талган иде+.

13Аннары Давыт үзәннең икенче ягына чыкты да тау битенә менеп басты, аларның арасы шактый ерак иде.

14– Җавап бир, Әбнер! – дип кычкырды ул Нер углы Әбнергә һәм аның сугышчыларына.

– Кем син, ник кычкырасың патшага? – дип сорады аңардан Әбнер.

15– Синең гаярь ир-егет икәнең һәркемгә мәгълүмдер. Исраилдә синең белән кем тиңләшә алыр икән?! Тик ни өчен соң син үзеңнең әфәндең патшаны начар саклыйсың? Чөнки берәү, килеп, синең әфәндең патшаны үтермәкче иде. 16Бик зур ялгышлык кылдың син. Раббы Үзе шаһиттыр: патшалыкка Ул ихтыяр кылган әфәндегезне сакламаган өчен, сез үлем җазасына лаек! Патшаның баш очындагы сөңгесе белән су савыты кая? – диде Давыт Әбнергә.

17-19Шаул, Давытның тавышын танып, аңардан:

– Давыт углым, синең тавышмы бу? – дип сорады.

– Әйе, бу минем тавыш, патша әфәндем, – дип җаваплады Давыт һәм, өстәп: – Ни сәбәпле әфәндем үзенең колын эзәрлекли? Нәрсә эшләдем соң мин? Нинди явызлык кылдым? – дип сорады. – Патша әфәндем колының сүзләренә колак салса иде: әгәр Раббы синең күңелеңдә миңа каршы нәфрәт уяткан булса, китерелгән корбан белән Раббы канәгатьлек тапсын. Әгәр инде синең күңелеңдә миңа карата нәфрәтне адәм балалары уяткан икән, аларга Раббының иң каты каһәре төшсен, чөнки алар: «Бар, чит-ят илаһларга табын», – дип, мине Раббының биләмәсеннән[*] аердылар. 20Раббыдан еракта, чит җирләрдә каным коелмаса иде минем, чөнки Исраил патшасы, тау-таш арасында көртлек куып йөргән кеше сыман, сыңар борча эзләп, өеннән чыккан.

21– Гөнаһ эш кылдым мин, – диде аңа Шаул, – кире кайт, Давыт углым, башкача һичнинди җәбер-золым күрмәссең миннән, чөнки син бүген гомеремнең сиңа кадерле булуын расладың; ахмаклык кылдым мин, зур гөнаһ эшләдем+.

22– Менә патшаның сөңгесе, – дип җавап бирде Давыт. – Берәр егет бире килеп алып китсен аны. 23Раббы һәркайсыбызның тәкъвалыгына вә тугрылыгына карап тиешлесен бирсен! Бүген Раббы синең язмышны минем кулга тапшырган булса да, Раббы тарафыннан билгеләнгән патшага кулым күтәрелмәде+. 24Бүген синең гомерең миңа ничек кадерле булса, шулай ук минем гомер дә Раббы өчен кадерле булып, Ул мине төрле бәла-казалардан Үзе сакласын!

25Шушы сүзләрдән соң Шаул Давытка болай диде:

– Фатихалы син, Давыт углым: нәрсәгә тотынсаң да, уңышка ирешерсең!

Шуннан Давыт үз юлы белән китеп барды, Шаул исә өенә әйләнеп кайтты.

27

Давыт – пелештиләр арасында

27^1Әмма Давытның күңеленә «Кайчан да булса мин барыбер Шаул кулына эләгермен. Шулай булгач, Пелешет җирләренә китсәм, минем өчен яхшырак булыр кебек. Ул чагында Шаул да бөтен Исраилне бетереп мине эзәрлекләүдән туктар, мин дә аңардан котылыр идем» дигән уй килеп, 2ул үзенең алты йөз ир-егетен ияртте дә Гәт патшасы Магок углы Әкиш янына юнәлде+. 3Давыт үзе, аның кешеләре һәм аларның гаиләләре Әкиш янында Гәттә яшәделәр. Давытның ике хатыны – изрегыллы Ахиногам вә Навалның элекке хатыны кәрмилле Абигәйль – аның белән булды+. 4Давытның Гәт шәһәренә качуы Шаулга килеп ирешкәч, ул аны эзәрлекләүдән туктады.

5Беркөнне Әкишкә мөрәҗәгать итеп, Давыт болай диде:

– Әгәр мин синең илтифатыңны казанганмын икән, берәр кечерәк шәһәрдән миңа яшәр урын билгеләсәң иде. Мин бары тик синең хезмәтчеңдер: синең катыңда – патша шәһәрендә яшәү миңа килешмәс.

6Шуннан Әкиш аңа Сыйкләг шәһәрен бирде. Шул сәбәпле Сыйкләг әлегә кадәр Яһүдә патшаларының шәһәре булып санала+. 7Пелешет илендә Давыт бер ел да дүрт ай гомер кичерде.

8Давыт, әледән-әле үзенең яраннары белән яуга кузгалып, Шур һәм Мисырга кадәр җәелгән җирләрдә борын-борыннан яшәүче гәшүриләргә, гирзиләргә вә амалыкыйларга һөҗүм итеп торды+. 9Әлеге җирләргә бәреп кереп, ул андагы барча ир-ат вә хатын-кыз халкын кырып бетерә, кием-салымнарын, сарык, үгез, ишәк, дөя кебек һәммә мал-туарларын талап ала да Әкиш янына кире кайта иде.

10Әкиш аңардан: «Бу юлы кемгә һөҗүм иттегез?» – дип сорый иде. Давыт: «Нәгебтәге Яһүдәгә», «Нәгебтәге ярахмелиләргә» яисә «Нәгебтәге кыниләргә»[*], – дип әйтә торган иде+. 11Үзе хакында «Давыт менә нәрсәләр кылды» дигән сүзләр таралудан шикләнеп, яу чапкан илендә ул һичкайчан бер генә хатын-кыз яисә ир затын да исән калдырмый һәм әсир итеп беркемне дә Гәткә алып кайтмый иде. Пелешет җирендә яшәгәндә, аның кылган гамәлләре әнә шундый булды. 12Давыт сөйләгәннәргә тулысынча ышанып, Әкиш: «Давыт инде Исраил халкының тәмам гайрәтен чигереп бетерде, хәзер ул мәңге миңа гына хезмәт итәр», – дип уйлады.

28

Пелештиләрнең сугышка әзерләнүе

28^1Ул чакны пелештиләр, Исраил белән сугышыр өчен, гаскәр туплый иде инде. Әкиш:

– Сиңа мәгълүм булсын: син үзең дә, кешеләрең дә минем белән бергә яуга барырсыз, – дип, Давытны кисәтеп куйды.

2– Хезмәтчеңнең ни-нәрсәгә сәләтле булуын син үз күзләрең белән күрерсең, – дип җавап бирде аңа Давыт.

– Ул чакны мин сине үземнең гомерлек җансакчым итеп билгеләрмен, – диде аңа каршы Әкиш.

Шаул Эн-Дордагы күрәзәче хатын янында

3Шемуил дөнья куйгач, бөтен Исраил халкы кайгыдан ачы күз яшьләре түкте; аны туган шәһәре Рамаһта гүргә иңдерделәр. Шаул куып таратканнан соң, ул вакытларда илдә бер генә әрвах чакыручы да, күрәзәче дә калмаган иде инде+.

4Пелештиләр, сугышка әзерләнеп бетеп, Шунемга таба кузгалдылар һәм шул тирәгә килеп урнаштылар. Шаул да бөтен Исраил халкын күтәреп Гильбогага килеп тукталды+. 5Пелештиләр станындагы гаскәрләрне күрүгә коты алынудан Шаулның йөрәге өзелеп төшкәндәй булды. 6Раббыдан ялынып-ялварып сораса да, Раббы аңа ни төшендә, ни урим аша, ни пәйгамбәрләр аркылы җавап бирмәде+. 7Шуннан Шаул үзенең хезмәтчеләренә:

– Әрвах чакыручы берәр хатын табып бирегез миңа! – дип боерды. – Алда мине ни-нәрсәләр көткәнен шуңардан барып сорарга телим.

Хезмәтчеләре аңа:

– Биредә, Эн-Дорда, шундый хатын бар, – дип җавап бирделәр+.

8Шуннан Шаул, танымасыннар дип, өстендәге киемнәрен алыштырды да ике кешесен ияртеп төнлә теге хатын янына килде һәм:

– Фал ач әле миңа, үзем сораган кешенең рухын чакыр, – дип, аңардан үтенеп сорады.

9Ләкин хатын аңа:

– Син бит Шаулның нишләгәнен беләсең: илдәге бөтен әрвах чакыручы вә күрәзәчеләрне кудыртты ул. Җаныма тозак корып, минем үлемемне телисеңме әллә?! – диде.

10Тик Шаул аңа, Раббы белән ант итеп:

– Раббы Үзе шаһиттыр: бу эш өчен син бернинди бәла-каза күрмәссең! – диде.

11Шуннан әлеге хатын:

– Кемне чакырыйм мин сиңа? – дип сорады.

– Шемуилне чакыр, – диде Шаул.

12Күрәзәче хатын, Шемуилне күреп, каты итеп кычкырып җибәрде; аннары Шаулга мөрәҗәгать итеп:

– Ни өчен алдадың син мине? Син бит – Шаул! – диде.

13– Курыкма, – дип җаваплады аңа патша, – сөйлә, ни күрәсең?

– Җир катламыннан чыгып килүче бер әрвахның рухын күрәм, – диде.

14– Кыяфәте ниндиерәк аның? – дип сорады Шаул.

– Җир катламыннан өлкән яшьтәге, өске киемнән бер ир заты чыгып килә, – диде хатын.

Шулчак Шаул, аның Шемуил икәнен аңлап, билен бөгеп иелде дә йөзе белән җиргә орынды+.

15– Нигә борчыйсың мине? Нәрсәгә дип чакырдың мине? – дип сорады Шемуил Шаулдан.

– Зур бәлагә тарыдым мин, – дип җавап бирде аңа Шаул. – Пелештиләр миңа каршы сугыш ачты, ә Аллаһы исә миннән ваз кичте, пәйгамбәрләр аша да, төштә дә җавап бирми. Нәрсә эшләргә икәнен өйрәтсәң иде, шуңа сине чакыртырга булдым+.

16– Раббы синнән йөз чөереп синең дошманыңа әйләнгәч, нигә дип син миннән сорыйсың? – диде аңа Шемуил. 17– Раббының минем аша сиңа әйткән сүзләрен тормышка ашыруы бу. Синең кулдан патшалыкны тартып алып, Ул аны синең якыныңа – Давытка тапшырачак+. 18Син Раббы тавышына колак салмадың һәм Аның амалыкыйларга карата булган чиксез зур ачуын тормышка ашырмадың, шуның өчен хәзер Раббы сүзләреңне игътибарсыз калдыра+. 19Раббы Исраилне һәм аның белән бергә сине дә пелештиләр кулына тапшырачак: иртәгә син үзең дә, синең угылларың да минем янда булачаксыз; Раббы Исраил гаскәрен дә пелештиләр кулына тапшырачак+.

20Шулчакны Шаул капыл җиргә ауды, чөнки Шемуил сүзләреннән аның тәмам коты алынган иде. Көндез дә, төнлә дә авызына ризык капмаганга, ул бөтенләй хәлсезләнеп калган иде. 21Күрәзәче хатын, Шаул янына килеп, аның дөрестән дә бик нык куркуга калганын күрде һәм болай диде:

– Менә мин, синең колың, тормышымны куркыныч астына куеп сүзеңне тыңладым һәм әмереңне үтәдем. 22Инде хәзер син дә колыңның сүзләрен тыңлап бак: мин хәзер сиңа ашарыңа бер телем ипи бирәм – тамагыңны туйдыр, юлга чыгар алдыннан бераз хәл керсен.

23Шаул:

– Юк, ашыйсым килми, – дип, аның тәкъдимен кире какты.

Әмма хезмәтчеләре һәм күрәзәче хатын аны үгетли торгач, ул, ниһаять, аларның сүзләренә колак салып, җирдән күтәрелде дә ятак өстенә килеп утырды. 24Әлеге хатынның симертелгән бозавы бар иде, ул тиз генә шуны суйдырды, камыр изеп, төчегә икмәк пешерде. 25Әзер булгач, әлеге ризыкларны Шаул белән аның хезмәтчеләре алдына китереп утыртты. Тегеләр ашадылар-эчтеләр һәм, урыннарыннан торып, шул ук төнне китеп тә бардылар.

29

Пелешет яубашларының Давытка ышанмавы

29^1Пелештиләр, бөтен гаскәрләрен җыйнап, Афык янына килеп тупландылар, исраилиләр исә Изрегылдагы чишмә буенда урнаштылар. 2Пелешет идарәчеләре йөзәрләп, меңәрләп бүленгән сугышчылар белән алдан барды, Давыт исә үзенең яраннары һәм Әкиш белән алар артыннан атлады. 3Пелешет яубашлары:

– Бу гыйбриләр нишләп йөри монда? – дип, гаҗәпләнеп сорадылар.

– Танымыйсызмыни? Исраил патшасы Шаулның Давыт исемле хезмәтчесе ич, – дип җавап бирде аларга Әкиш. – Инде бер елдан артык ул минем янда, минем катыма килеп егылганнан бирле, аңардан бернинди начарлык та күргәнем юк.

4-5Әмма аның бу сүзләренә Пелешет яубашларының ачуы кабарды, һәм алар Әкишкә:

– Ул кешене кайтарып җибәр! Син аңа бүлеп биргән үз җирендә утырсын һәм безнең белән яуга бармасын: сугышта ул безнең дошманга әйләнмәгәе, ирләребезнең башына җитеп, элекке хуҗасының күңелен күрергә тырышмагае! – дип каршы төштеләр. – «Шаул меңне үтерде, Давыт исә – ун меңне», – дип, бии-бии исраилиләр дан җырлаган Давыт шул түгелме соң?!+

6Шуннан Әкиш, Давытны чакырып алып:

– Раббы Үзе шаһиттыр: син намуслы кешесең! Минем катыма аяк басканнан алып бүгенге көнгә кадәр синең яктан бернинди начарлык күрмәдем; минем белән бергә гаскәремдә хезмәт итүеңә шат булыр идем, ләкин идарәчеләр сине өнәп бетерми. 7Шулай булгач, син хәзер хәере белән кире әйләнеп кайт, Пелешет идарәчеләренең ачуын чыгарма, – диде.

8Әмма Давыт аңа җавап итеп:

– Ни гаебем бар минем? Синең катыңа аяк баскан көннән алып шушы мизгелгә кадәр хезмәтчеңнең нинди килешмәгән ягын таптың? Ни өчен мин патша әфәндемнең дошманнары белән сугышырга чыга алмыйм?

9– Минем өчен син Аллаһы фәрештәсе белән тиңләшердәй яхшы кешесең, – дип җавап бирде аңа Әкиш, – әмма Пелешет яубашлары: «Аның безнең белән сугышка баруы мөмкин булмаган эш!» – дип, миңа каршы килделәр+. 10Димәк ки, иртәгә иртән син үзең һәм синең белән бергә килгән әфәндең Шаулның коллары яктыра башлауга биредән китәрсез.

11Иртәгесен Давыт һәм аның иярченнәре, таң белән торып, Пелешет җиренә юл алдылар. Пелештиләр исә Изрегыл тарафына кузгалдылар.

30

Амалыкыйларга каршы сугыш

30^1Өч көннән соң Давыт үзенең кешеләре белән Сыйкләгкә кайтып җитте. Алар юк чакта Нәгеб белән Сыйкләгкә амалыкыйлар һөҗүм иткән иде. Шәһәргә ут салып,+
2алар бөтен хатын-кызны вә олыдан-кечедән бар халыкны әсирлеккә төшергәннәр – беркемнең җанын кыймыйча үзләре белән куып алып киткәннәр иде. 3Давыт үзенең кешеләре белән Сыйкләгкә кайтып җитсә, шәһәр көл-хәрабәгә әйләнгән, ә аларның хатыннарын вә кыз-угылларын әсирлеккә алып киткәннәр. 4Бу хәлне күреп, Давыт һәм аның яраннары кычкырып еларга тотындылар һәм хәлдән тайганчы күз яше койдылар. 5Давытның ике хатынын – изрегыллы Ахиногамны һәм элек Навалда кияүдә булган кәрмилле Абигәйльне дә әсир иткәннәр иде+.

6Кыз-угылларын югалту кайгысыннан халыкның хәсрәте чиксез иде, шул сәбәпле алар аздан гына Давытны таш атып кыйнамый калдылар; Давытның моңа бик каты кәефе кырылды. 7-8Әмма аның бөтен өмете Раббыда – Үз Алласында иде. Әхимәлик углы булган Абъятар руханига:

– Эфодны алып кил әле, – диде ул.

Абъятар аңа эфодны алып килде, һәм Давыт:

– Гаиләләребезне куып алып киткән дошман чирүен эзәрлекләп чыгыйммы? Куып җитә алырмынмы мин аларны? – дип, Раббыга мөрәҗәгать итте.

Раббы аңа:

– Эзәрлекләп чык, куып җитәрсең һәм гаиләләрегезне азат итәрсең, – диде+.

9-10Шуннан Давыт үзенең алты йөз ир-егетен ияртеп юлга кузгалды. Бесор ташкыны янына җиткәч, гаскәриләрнең ике йөзе, суны кичеп чыгарлык хәлләре булмаганга, бирге ярда туктап калды, Давыт исә дүрт йөз ир-егете белән дошманны эзәрлекләвен дәвам итте+. 11Давыт кешеләре, кырда бер мисырлыга тап булып, аны Давыт каршына алып килделәр, ашарына ризык, эчәренә су, 12инҗир белән ике бәйләм йөзем дә бирделәр. Тамагына ашагач, аңа хәл кереп китте – ул өч тәүлек буена авызына ризык та алмаган, су да эчмәгән икән. 13Шуннан Давыт әлеге мисырлыдан:

– Синең хуҗаң кем һәм кай яклардан син? – дип сорады.

– Мин мисырлымын, бер амалыкыйның колы. Өч көн элек, мин хасталанып киткәч, хуҗам мине ташлады. 14Без Нәгеб чүлендәге керетиләр җирен, Яһүдә вә Кәлеб җирләрен басып алган, ә Сыйкләгкә ут салган идек, – дип җаваплады егет+.

15Давыт:

– Мине шул дошман өере янына озата барасыңмы? – дип сорагач, мисырлы:

– Әгәр дә син җанымны кыймаска һәм мине хуҗам кулына илтеп тапшырмаска Аллаһы алдында ант итсәң, мин сиңа аларны табарга ярдәм итәм, – дип вәгъдә бирде+. 16Шуннан әлеге егет, Давытка юл күрсәтеп, аны озата китте. Амалыкыйларның исә Пелешет һәм Яһүдә җирләрендә бихисап күп мал-мөлкәтне кулга төшерү шатлыгыннан кырларга таралышып-сибелеп, кәеф-сафа корып, ашап-эчеп яткан чаклары иде. 17Давыт, аларга һөҗүм итеп, бер эңгердән иртәгесе көннең кичке эңгеренә кадәр дошманны кырды. Дөяләренә атланып качкан дүрт йөз егеттән кала аның кулыннан берәү дә котыла алмады+. 18Давыт амалыкыйлар талап алып киткән бар мөлкәтне дә, хатыннарын да кире кайтарды. 19Олыдан-кечедән, угыл-кызлардан беркем дә югалмады, амалыкыйлар тартып алган мал-мөлкәтнең дә бөтенесен Давыт кире кайтарды. 20Ул шулай ук дошманның бөтен вак һәм эре терлеген тартып алды; «Болар һәммәсе – Давыт табышы» дигән сүзләр белән Давытның кешеләре шул малларны үзләренең терлекләре алдыннан куып алып киттеләр 21һәм, бара торгач, Давыт артыннан атларга хәлләре беткән, Бесор ташкыны янында торып калган теге ике йөз кеше янына килеп җиттеләр. Алар Давытны һәм аның юлдашларын каршы алырга чыктылар. Давыт, әлеге кешеләр янына килеп җитеп, үзенең сәламен күндерде. 22Әмма Давытның кайбер юньсез вә явыз юлдашлары:

– Безнең белән бармаганнарга кулга төшергән малдан өлеш чыгармыйбыз; һәркайсы үзенең хатынын һәм бала-чагасын алсын да китсен! – дип шаулаша башлады.

23-24Әмма Давыт:

– Раббы, безгә шушының кадәр мал-мөлкәт җибәреп, безнең үзебезне исән-имин саклап калган һәм безгә каршы чыккан дошман өерен кулларыбызга китереп тапшырганнан соң, андый эш кылу килешмәс, туганнарым, – дип, тегеләрнең сүзенә каршы төште. – Сезнең бу фикерегезне берәү дә хупламас. Яуда йөрүченең өлеше нинди булса, олаулар янында калучының да өлеше шундый булыр. Табыш һәркемгә тигез бүленергә тиеш+.

25Давыт канунлаштырган әлеге кагыйдә шул вакыттан башлап бүгенге көндә дә Исраил җирендә сакланып килә.

26Сыйкләгкә әйләнеп кайткач, Давыт, Раббы дошманнарыннан тартып алынган мал-мөлкәттән сезгә дә бүләк булсын, дип кулга төшергән байлыкның бер өлешен Яһүдә өлкәннәренә – үзенең дусларына җибәрде. 27-31Әлеге табыштан ярахмелиләр вә кыниләр шәһәрләрендә яшәүче өлкәннәргә һәм Бәйт-Эл, көньяк Рамот, Яттир, Арогыр, Шипмот, Әштемуга, Рәкәл, шулай ук Хорма, Бор-Ашан, Атак, Хебрун өлкәннәренә, аннары Давыт үзе һәм аның юлдашлары аяк баскан һәр төбәккә өлеш чыкты+.

31

Шаул һәм аның угылларының һәлакәте

31^1•Пелештиләр ул чакта исраилиләргә каршы сугыш алып бара иде: Исраил ирләре пелештиләрдән кача башлады, һәм, Гильбога таулыгында тар-мар ителеп, күбесе шунда ятып калды+. 2Пелештиләр, Шаул белән аның угылларын куып җитеп, Шаулның угыллары Йонатан, Абинадаб һәм Малки-Шуаны үтерделәр+. 3Шуннан соң Шаулның үзенә каршы аяусыз көрәш башланды; укчылар җәяләрдән атарга тотынгач, аның коты алынды. 4Шунда Шаул үзенең корал йөртүчесенә:

– Шул сөннәтсезләр килеп җанымны кыйганчы һәм җәсәдемне[*] мәсхәрә иткәнче, кылычыңны чыгар да кадап үтер мине, – диде.

Әмма аның корал йөртүчесе, куркып, бу эштән баш тартты. Шуннан Шаул кылычын чыгарды да бөтен гәүдәсе белән кылычы өстенә ауды+. 5Шаулның җан биргәнен күргәч, корал йөртүчесе шулай ук үз кылычы өстенә ауды, һәм Шаул белән бергә ул да һәлак булды. 6Шул рәвешле, ул көнне Шаул үзе, аның өч углы, корал йөртүчесе һәм барлык сугышчылары бөтенесе бергә кырылып бетте. 7Үзәннең икенче ягында һәм Үрдүн елгасының аръягында яшәүче исраилиләр, Исраил гаскәренең кача башлавын һәм Шаул белән аның угылларының җан биргәнен күреп, яшәгән шәһәрләрен ташлап киттеләр. Пелештиләр исә шул шәһәрләргә килеп яши башладылар.

8Икенче көнне пелештиләр яу кырында ятып калган Исраил сугышчыларын таларга дип килделәр һәм Гильбога тавында әҗәлләрен тапкан Шаул белән аның өч углын күрделәр. 9Алар Шаулның башын кистеләр, аннары коралларын салдырып алдылар һәм, бу турыда халыкка вә үзләре табына торган пот-сыннар куелган гыйбадәтханәләрдә игълан итәр өчен, Пелешет җиренең бөтен тарафына илчеләрен җибәрделәр+. 10Шаулның коралларын Ашторет йортына урнаштырдылар, ә үле гәүдәсен Бәйт-Шан диварына асып куйдылар+.

11-12Гилыгад Явешендә яшәүчеләр пелештиләрнең Шаул белән ни-нәрсә кылганын ишеттеләр, һәм шәһәрнең курку белмәс чая ир-егетләре, юлга кузгалып, төн эчендә Бәйт-Шанга барып җиттеләр дә Шаул белән угылларының мәетләрен, дивардан төшереп, Явешкә алып кайтып яндырдылар++. 13Аннары аларның сөякләрен Явештәге тамариск агачы төбенә күмеп, җиде көн буена ураза тоттылар.

* 1:10-11 Яһүдиләрдә Аллаһы Тәгаләгә хезмәт итәргә ант иткән кешеләр (нәзирләр) чәчләрен кырмаганнар, йөзем җимешен ашаудан һәм шәраб эчүдән тыелганнар (карагыз: «Саннар», 6:5-8).

* 1:20 Шемуил – яһүдчә «Аллаһыдан сорап алынган» яки «Аллаһы исеме» мәгънәсендә.

* 1:23 …Үзенең сүзен… – Карагыз 17 нче аятьне.

* 1:24 …өч яшьлек бозау… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: өч бозау.

* 1:24 Эфа – ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 22 л.

* 2:10 …ихтыяр кылган… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: май сөрткән.

* 2:27-28 Аллаһы кешесе – ягъни пәйгамбәр.

* 4:2 Яугир – сугышчы.

* 4:6-7 Гыйбри – еврейләрнең борынгы атамасы; әлеге сүзнең тамыры Гыйбер дигән кеше исеменнән алынган (карагыз: «Яратылыш», 10:21).

* 4:12 Кайгы-хәсрәт белдергәндә исраилиләр, гадәттә, өсләрендәге киемнәрен ерта һәм башларына көл-тузан сибә торган булганнар.

* 4:18 Хөкемче – Исраилдә патшалар барлыкка килгәнче җитәкчелек итү, хөкем чыгару, кешеләрне яклау кебек эшләрне башкаручылар хөкемчеләр дип аталган.

* 4:21 Икәбүд – яһүдчә «шөһрәтсез» мәгънәсендә.

* 5:2 Дагон – пелештиләрнең баш илаһы. Халыкның ышануынча, әлеге илаһ бодай уңышын арттырырга ярдәм иткән.

* 5:5 Каһин – рухани (гадәттә, мәҗүси халыкларда).

* 6:4-5 Пелешет хуҗалары санынча… – Шәһәр саен берәр хуҗа.

* 6:19 …җитмеш кешесен… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: илле мең җитмеш кешесен.

* 7:3 Ашторет – кәнганиләрдә мәхәббәт, уңыш-үрчем вә сугыш алиһәсе.

* 7:4 Багал – кәнганиләрдә яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ.

* 7:6 …су чумырып алып аны Раббы каршына китереп түкте… – Әлеге йоланы корбан китерү йоласының бер өлеше дип яисә ураза тотканда халыкның су эчүдән тыелуын күрсәтә торган билге дип аңларга мөмкин.

* 7:12 Эбен-Эзер – яһүдчә «ярдәм ташы» мәгънәсендә.

* 9:8 Шәкыл – 10 гр.

* 9:9 Гаиптән хәбәр – Аллаһыдан иңгән хәбәр, вәхи.

* 9:12 Калку җир – гадәттә, түбәҗирдә урнашкан корбан китерү һәм гыйбадәт кылу урыны.

* 9:24 Итнең янбаш өлеше, гадәттә, руханиларга тәгаенләнә торган булган («Чыгыш», 29:27; «Левиләр», 7:32-34). Кадерле кунакларга да итнең шул өлешен биргәннәр.

* 9:25 Ул заманда йортларның түбәләре яссы булып, кешеләр шунда ял иткәннәр, йоклаганнар, мәҗлесләр үткәргәннәр.

* 10:5 Пәйгамбәрлек кылу – биредә: үз-үзеңне онытып, чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлауны аңлата. (10 һәм 19 бүлекләрдә шул ук мәгънәдә.)

* 12:10-11 Яруб-Багал – Гидеонның икенче исеме (карагыз: «Хөкемчеләр», 6:32).

* 12:10-11 Барак – борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: «Бедан».

* 12:17 …бодай урагына төшәр чак… – Явым-төшем булмый торган коры көннәр җитүе турында сүз бара.

* 13:1-2 Яһүд текстында Шаулга ничә яшь булуы анык кына язылмаган.

* 13:15 …юлга кузгалып, Гилгәлдән китеп барды. Калган кешеләр исә, дошман гаскәрләре торган урынга таба Шаул артыннан юнәлеп, Гилгәлдән Беньямин Гибгасына килеп тупландылар. – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: юлга кузгалып, Гилгәлдән китеп барды, ул Беньямин Гибгасына таба юнәлде.

* 14:19 …кулларын төшерергә кушты… – Аллаһыга мөрәҗәгать итүне туктату хакында сүз бара.

* 17:4 Алты терсәк вә бер карыш – 3 м (бер терсәк – 45 см).

* 17:5-6 Биш мең шәкыл – 57 кг.

* 17:7 Күшә – туку станында буй җепне чорный торган вал.

* 17:7 Алты йөз шәкыл – 7 кг.

* 17:40 Ташаткыч – таш ата торган озын-нәзек күн каеш.

* 17:52 Гәт – борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: үзән.

* 20:25 …Йонатан каршысына килеп урнашты… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: Йонатан урыныннан торып басты.

* 20:41 …калкулык артыннан… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: көньяк тарафтан.

* 21:4 Изге икмәк – изге чатырга Аллаһыга бүләк рәвешендә куела торган махсус икмәк. Гадәттә, аны руханилар гына ашый алган.

* 23:27-28 Села-Һаммахлекут – яһүдчә «аерып торучы кыя» мәгънәсендә.

* 25:2-3 Навал – яһүдчә «аңгыра», «мәнсез», «дуамал» мәгънәсендә.

* 25:18-19 …үлчәм… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: сеа (ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 7,3 л).

* 26:17-19 …Раббының биләмәсеннән… – «Исраил җиреннән» мәгънәсендә.

* 27:10 Әлеге урыннар һәммәсе Исраил җире саналып, Әкиш патша «Давыт үз халкына – исраилиләргә каршы сугыша» дип уйласын өчен, Давыт аңа шулай әйтә торган булган.

* 31:4 Җәсәд – гәүдә.

+ 1:3 Чыгыш 23:15, Канун 12:5-7
+ 1:4 Канун 12:17-18
+ 1:8 Рут 4:15
+ 1:9 I Патшалар 12:7, I Патшалар 15:20
+ 1:11 Яратылыш 28:20
+ 1:18 Рут 2:13
+ 2:1 Лүк 1:46-55, Зәбур 33:3
+ 2:2 Чыгыш 15:11, Канун 32:31
+ 2:4 Зәбур 36:15, Зәбур 75:4

+ 2:5 Зәбур 67:7, Зәбур 112:9, Ишагыйя 54:1, Иремия 15:9

+ 2:6 Канун 32:39

+ 2:7 Әюб 5:11, Зәбур 74:8

+ 2:8 Зәбур 106:41, Зәбур 112:7, Әюб 36:7, Зәбур 112:7-8, Әюб 38:6, Гыйбрәтле сүзләр 8:29, Зәбур 23:2, Зәбур 101:26, Зәбур 103:5

+ 2:9 Зәбур 90:11, Гыйбрәтле сүзләр 2:8, Гыйбрәтле сүзләр 4:19, Иремия 23:12

+ 2:10 I Патшалар 7:10, Зәбур 17:14, Зәбур 95:13

+ 2:12 Канун 13:13
+ 2:16 Левиләр 3:16-17, Левиләр 7:25
+ 2:21 Хөкемчеләр 13:24
+ 2:22 Чыгыш 38:8
+ 2:25 Ешуа 11:20
+ 2:26 Лүк 2:52

+ 2:27 III Патшалар 13:1, Чыгыш 4:14, Чыгыш 4:27

+ 2:28 Чыгыш 28:1, Саннар 18:8-19

+ 2:30 Чыгыш 27:21, Гыйбрәтле сүзләр 4:8, Иремия 8:9-10

+ 2:31 III Патшалар 2:27
+ 2:34 I Патшалар 4:11
+ 2:35 III Патшалар 2:35

+ 3:1 Зәбур 73:9, Гыйбрәтле сүзләр 29:18, Амос 8:11

+ 3:11 IV Патшалар 21:12, Иремия 19:3
+ 3:17 Рут 1:17
+ 3:18 II Патшалар 10:12, II Патшалар 15:26
+ 3:19 I Патшалар 9:6
+ 3:20 Хөкемчеләр 20:1
+ 4:3 Ешуа 18:1
+ 4:4 Чыгыш 25:22
+ 4:9 Хөкемчеләр 13:1
+ 4:11 I Патшалар 2:34
+ 4:12 Ешуа 7:6, Нәхәмия 9:1
+ 4:15 III Патшалар 14:4
+ 4:20 Яратылыш 35:17
+ 4:22 Зәбур 77:61
+ 5:1 Ешуа 13:3
+ 5:2 Хөкемчеләр 16:23
+ 5:3 Ишагыйя 46:1
+ 5:4 Ишагыйя 21:9, Иремия 50:2, Михә 1:7
+ 5:5 Сефания 1:9
+ 6:3 Левиләр 5:15, Левиләр 5:16
+ 6:6 Чыгыш 8:15, Чыгыш 8:32, Чыгыш 12:31
+ 6:7 Саннар 19:2, Канун 21:3
+ 6:17 Ешуа 13:3
+ 6:19 Чыгыш 19:21, Саннар 4:20
+ 6:21 Ешуа 18:14
+ 7:1 II Патшалар 6:3, I Елъязма 13:7

+ 7:3 Канун 30:1-10, III Патшалар 8:48, Ишагыйя 55:7, Һошея 6:1, Йоил 2:12

+ 7:4 Хөкемчеләр 2:13

+ 7:5 Хөкемчеләр 20:1

+ 7:6 II Патшалар 14:14, II Патшалар 23:16, Кайгы җыры 2:19, Хөкемчеләр 10:10

+ 7:9 Зәбур 98:6

+ 7:10 I Патшалар 2:10, Ешуа 10:10, Зәбур 17:15

+ 7:12 Яратылыш 28:18, Яратылыш 35:14, Ешуа 4:1-10

+ 8:3 Чыгыш 23:8, Канун 16:19
+ 8:5 Канун 17:14, Хөкемчеләр 8:5
+ 8:11 Канун 17:16-20, I Патшалар 14:52
+ 8:14 III Патшалар 21:1-16

+ 8:18 Гыйбрәтле сүзләр 1:28, Ишагыйя 1:15, Михә 3:4

+ 9:1 I Патшалар 14:51, I Елъязма 8:33, I Елъязма 9:39

+ 9:4 IV Патшалар 4:42
+ 9:6 I Патшалар 3:19
+ 9:12 III Патшалар 3:2
+ 9:16 Чыгыш 2:24-25, Чыгыш 3:9

+ 9:21 Хөкемчеләр 20:46, Хөкемчеләр 21:6, Хөкемчеләр 6:15

+ 10:1 I Патшалар 9:16, I Патшалар 16:13, II Патшалар 2:4, III Патшалар 1:34, IV Патшалар 9:3

+ 10:2 Яратылыш 35:19
+ 10:10 Саннар 24:2
+ 10:12 I Патшалар 19:24
+ 10:18 Хөкемчеләр 6:9
+ 10:19 Ешуа 7:14

+ 10:24 II Патшалар 16:16, III Патшалар 1:25, III Патшалар 1:31, III Патшалар 1:39, IV Патшалар 11:12, II Елъязма 23:11

+ 10:25 Канун 17:14-20
+ 10:27 Канун 13:13
+ 11:1 Хөкемчеләр 21:8, I Патшалар 31:11-13
+ 11:2 Зәкәрия 11:17
+ 11:4 Хөкемчеләр 2:4, Хөкемчеләр 21:2
+ 11:6 Саннар 24:2, I Патшалар 10:10
+ 11:7 Хөкемчеләр 19:29, Хөкемчеләр 20:1

+ 11:8 Хөкемчеләр 1:5, Хөкемчеләр 20:17, I Патшалар 15:4, II Патшалар 24:9

+ 11:11 Хөкемчеләр 7:16
+ 11:14 I Патшалар 10:8
+ 12:1 I Патшалар 8:5, I Патшалар 10:24
+ 12:3 Канун 16:19, Саннар 16:15

+ 12:8 Яратылыш 46:6-7, Чыгыш 2:23, Чыгыш 12:36, Чыгыш 12:51

+ 12:9 Хөкемчеләр 3:12, Хөкемчеләр 4:2, Хөкемчеләр 10:7, Хөкемчеләр 13:1

+ 12:10 Хөкемчеләр 10:10

+ 12:11 Хөкемчеләр 6:32, Хөкемчеләр 11:1, I Патшалар 7:10

+ 12:12 I Патшалар 11:1, I Патшалар 8:19
+ 12:15 Левиләр 26:14-15, Канун 28:15
+ 12:21 Канун 11:16, I Көринтлеләргә хат 8:4
+ 12:22 Зәбур 93:14, Римлыларга хат 11:2
+ 12:23 III Патшалар 8:36, II Елъязма 6:27
+ 12:24 Канун 10:12, Ешуа 24:14
+ 12:25 Ешуа 24:20
+ 13:3 Хөкемчеләр 3:27, Хөкемчеләр 6:34
+ 13:5 Ешуа 11:4, Хөкемчеләр 7:12
+ 13:6 Хөкемчеләр 6:2, Әюб 30:6
+ 13:8 I Патшалар 10:8
+ 13:13 II Патшалар 24:10, I Елъязма 21:8
+ 13:14 Зәбур 88:20-21, Рәсүлләр 13:22

+ 14:3 Чыгыш 28:6, I Патшалар 2:18, I Патшалар 22:1, I Патшалар 1:3

+ 14:6 Хөкемчеләр 7:4, Хөкемчеләр 7:7
+ 14:11 I Патшалар 13:6
+ 14:18 Саннар 27:21
+ 14:20 Хөкемчеләр 7:22, II Елъязма 20:22-23
+ 14:29 Левиләр 5:4
+ 14:31 Ешуа 10:12

+ 14:33 Яратылыш 9:4, Левиләр 3:17, Левиләр 7:26, Левиләр 17:10, Канун 12:23-24

+ 14:37 I Патшалар 28:6

+ 14:42 Юныс 1:7

+ 14:45 II Патшалар 14:11, III Патшалар 1:52, Лүк 21:18, Рәсүлләр 27:34

+ 14:47 II Патшалар 8:3, II Патшалар 10:6

+ 14:48 I Патшалар 15:3, I Патшалар 15:7

+ 14:49 I Патшалар 31:2, I Елъязма 8:33, I Елъязма 9:39, I Елъязма 10:1, I Патшалар 18:17-28, I Патшалар 19:11-17, II Патшалар 3:13-16, II Патшалар 6:16-23

+ 14:50 II Патшалар 2:8

+ 14:51 I Патшалар 9:1, I Елъязма 8:33, I Елъязма 9:39

+ 14:52 I Патшалар 8:11
+ 15:1 I Патшалар 9:16, I Патшалар 10:1
+ 15:2 Чыгыш 17:8-16, Канун 25:17-19
+ 15:4 I Патшалар 11:8
+ 15:6 Саннар 24:21, Хөкемчеләр 1:16
+ 15:7 Яратылыш 2:11, Яратылыш 25:18
+ 15:8 Ешуа 8:23, Чыгыш 17:14, Саннар 24:7
+ 15:10 Яратылыш 6:6
+ 15:12 Ешуа 15:55

+ 15:22 Вәгазьче 4:17, Зәбур 39:7-8, Зәбур 49:8-14, Гыйбрәтле сүзләр 21:3, Ишагыйя 1:11-17, Иремия 7:22-23, Михә 6:6-8, Гыйбриләргә хат 10:6

+ 15:23 I Патшалар 13:14
+ 15:27 III Патшалар 11:30-31
+ 15:28 I Патшалар 13:14, I Патшалар 28:17
+ 15:29 Саннар 23:19, Титуска хат 1:2
+ 15:35 I Патшалар 19:24
+ 16:1 I Патшалар 9:16, I Патшалар 10:1
+ 16:5 Әюб 1:5

+ 16:6 I Патшалар 17:13, I Елъязма 2:13-15, II Елъязма 11:19

+ 16:7 III Патшалар 8:39, Гыйбрәтле сүзләр 21:2, Иремия 11:20

+ 16:9 II Патшалар 13:3, II Патшалар 21:21, I Елъязма 2:13, I Елъязма 20:7

+ 16:13 I Патшалар 10:1, Саннар 24:2
+ 16:14 Хөкемчеләр 9:23
+ 16:17 IV Патшалар 3:15
+ 17:1 Ешуа 15:35
+ 17:4 Ешуа 11:22
+ 17:7 II Патшалар 21:19, I Елъязма 20:5
+ 17:8 I Патшалар 8:17
+ 17:13 I Патшалар 16:6-10, I Елъязма 2:13-15
+ 17:18 Яратылыш 37:14
+ 17:25 Ешуа 15:16, I Патшалар 18:17-19
+ 17:44 Канун 28:26
+ 17:45 Зәбур 19:8
+ 17:46 III Патшалар 18:36

+ 17:47 Зәбур 43:7, II Елъязма 20:15, Һошея 1:7

+ 17:50 II Патшалар 23:21
+ 17:52 Ешуа 15:36
+ 17:54 II Патшалар 5:6
+ 17:55 I Патшалар 14:51, II Патшалар 2:8
+ 18:1 I Патшалар 20:17, II Патшалар 1:26
+ 18:6 Чыгыш 15:20
+ 18:7 I Патшалар 21:11, I Патшалар 29:5
+ 18:10 I Патшалар 16:14
+ 18:14 II Патшалар 7:9

+ 18:17 I Патшалар 14:49, I Патшалар 17:25, I Патшалар 25:28

+ 18:18 Хөкемчеләр 6:15, I Патшалар 9:21, II Патшалар 7:18

+ 18:19 II Патшалар 21:8
+ 18:25 Яратылыш 34:12, II Патшалар 3:14
+ 19:5 I Патшалар 17:48-49
+ 19:9 I Патшалар 16:14, I Патшалар 18:10

+ 19:11 Зәбур 58:1, I Патшалар 14:49, I Патшалар 18:20-28, II Патшалар 6:16-23

+ 19:12 Ешуа 2:15, Рәсүлләр 9:25
+ 19:18 I Патшалар 7:17
+ 19:20 Саннар 11:25, Саннар 24:2
+ 19:23 Саннар 24:2
+ 19:24 Ишагыйя 20:2, I Патшалар 10:11-12
+ 20:1 I Патшалар 7:17
+ 20:8 II Патшалар 14:32
+ 20:15 II Патшалар 9:1, II Патшалар 21:7

+ 20:17 Левиләр 19:18, I Патшалар 18:1, II Патшалар 1:26

+ 20:25 I Патшалар 14:50-51

+ 20:26 Левиләр 7:21, Левиләр 11:24-28, Левиләр 15:1-4

+ 21:1 Ишагыйя 10:32

+ 21:6 Левиләр 24:9, Маттай 12:3, Марк 2:25, Лүк 6:3

+ 21:7 I Патшалар 22:9, Зәбур 51:2

+ 21:9 Чыгыш 28:6, I Патшалар 2:18, I Патшалар 17:51

+ 21:10 I Патшалар 27:2, III Патшалар 2:39
+ 21:11 I Патшалар 18:7, I Патшалар 29:5
+ 21:13 Зәбур 33:1

+ 22:1 II Патшалар 23:13, I Елъязма 11:15, Зәбур 56:1, Зәбур 141:1

+ 22:2 Хөкемчеләр 11:3

+ 22:5 II Патшалар 24:11, I Елъязма 21:9, I Елъязма 29:29

+ 22:8 I Патшалар 18:3
+ 22:9 I Патшалар 21:7, Зәбур 51:2
+ 22:10 I Патшалар 21:6, I Патшалар 21:9
+ 22:18 Чыгыш 28:6, I Патшалар 2:18
+ 22:20 I Патшалар 23:6
+ 22:23 III Патшалар 2:26
+ 23:1 Ешуа 15:44

+ 23:6 I Патшалар 22:20, Чыгыш 28:6, I Патшалар 2:18

+ 23:9 I Патшалар 30:7

+ 23:13 I Патшалар 22:2, I Патшалар 25:13, I Патшалар 27:2

+ 23:14 Ешуа 15:24, Зәбур 62:1
+ 23:17 I Патшалар 24:21
+ 23:18 I Патшалар 18:3, I Патшалар 20:8
+ 23:19 I Патшалар 26:1, Зәбур 53:1-2
+ 23:24 Ешуа 15:55
• 24:1 I Патшалар 26
+ 24:1 Ешуа 15:62
+ 24:6 II Патшалар 24:10
+ 24:7 I Патшалар 26:9, II Патшалар 1:14
+ 24:8 Зәбур 7:5
+ 24:12 Зәбур 58:4
+ 24:13 Яратылыш 16:5
+ 24:20 Рут 2:12
+ 24:21 I Патшалар 23:17

+ 25:1 I Патшалар 7:17, Яратылыш 21:21, Саннар 10:2

+ 25:3 Саннар 13:31, Ешуа 14:14, I Елъязма 2:18-24

+ 25:11 Хөкемчеләр 8:6, Ишагыйя 32:6
+ 25:17 Канун 13:13
+ 25:22 I Патшалар 3:17
+ 25:23 Рут 2:10
+ 25:24 II Патшалар 14:9
+ 25:26 II Патшалар 18:32, Даниил 4:16
+ 25:28 I Патшалар 18:17

+ 25:43 I Патшалар 27:3, I Патшалар 30:5, II Патшалар 2:2, II Патшалар 3:2, I Елъязма 3:1

+ 25:44 II Патшалар 3:14-15
• 26:1 I Патшалар 24:1-22
+ 26:1 I Патшалар 23:19, Зәбур 53:1-2
+ 26:2 Ешуа 15:24, Зәбур 62:1
+ 26:5 I Патшалар 14:50, I Патшалар 17:55
+ 26:6 II Патшалар 2:18
+ 26:9 I Патшалар 24:7, Зәбур 7:5
+ 26:10 I Патшалар 31:6
+ 26:12 Яратылыш 2:21, Яратылыш 15:12
+ 26:21 I Патшалар 15:24
+ 26:23 II Патшалар 22:21, Зәбур 17:21

+ 27:2 I Патшалар 23:13, I Патшалар 21:10, III Патшалар 2:39

+ 27:3 I Патшалар 25:43
+ 27:6 Ешуа 15:31
+ 27:8 Ешуа 13:2, I Патшалар 15:7

+ 27:10 Ешуа 15:31-32, Хөкемчеләр 1:16, I Патшалар 30:29

+ 28:3 I Патшалар 25:1, Чыгыш 22:18, Левиләр 19:31, Канун 18:10-12

+ 28:4 Ешуа 19:17, I Патшалар 31:1

+ 28:6 I Патшалар 14:37, II Патшалар 22:42, Зәбур 17:42

+ 28:7 Ешуа 17:11
+ 28:14 I Патшалар 2:19, I Патшалар 15:27
+ 28:15 I Патшалар 18:12
+ 28:17 I Патшалар 15:28
+ 28:18 I Патшалар 15:29
+ 28:19 I Патшалар 31:2, I Патшалар 31:4
+ 29:5 I Патшалар 18:7, I Патшалар 21:11

+ 29:9 II Патшалар 14:17, II Патшалар 14:20, II Патшалар 19:27, Гәләтиялеләргә хат 4:14

+ 30:1 I Патшалар 27:6-7

+ 30:5 I Патшалар 25:43

+ 30:7 I Патшалар 22:20, I Патшалар 23:6, Чыгыш 28:6, I Патшалар 2:18, I Патшалар 23:9

+ 30:9 I Патшалар 23:13

+ 30:14 II Патшалар 8:18, II Патшалар 15:18, II Патшалар 20:7, II Патшалар 20:23, III Патшалар 1:38, I Елъязма 18:17, Ешуа 14:14, I Патшалар 27:10, I Елъязма 2:18-24

+ 30:15 Канун 23:15-16
+ 30:17 I Елъязма 4:43
+ 30:24 Саннар 31:27, Ешуа 22:8
+ 30:29 Хөкемчеләр 1:16, I Патшалар 27:10
• 31:1 I Елъязма 10:1-12
+ 31:1 I Патшалар 28:4

+ 31:2 I Патшалар 14:49, I Елъязма 8:33, I Елъязма 9:39, I Елъязма 10:1

+ 31:4 Хөкемчеләр 9:54, II Патшалар 1:10
+ 31:9 II Патшалар 1:20
+ 31:10 Хөкемчеләр 2:13, Ешуа 17:11
+ 31:11 I Патшалар 11:1-11, II Патшалар 21:10

+ 31:12 II Патшалар 21:12, II Елъязма 16:14, II Елъязма 21:19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

I Патшалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек